عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١١ - ضابطه و قاعده كلى براى بيان عمد و خطاء محض و شبه عمد

ترجمه:

فرع‌

اگر دو انسان حرّ با هم برخورد كنند و هردو فوت شوند پس ورثه هريك نصف ديه را از ديگرى گرفته و آن نصف ديگرش ساقط مى‌شود.

فرع‌

اگر متصادمين دو اسب سوار بوده و بواسطه تصادم هم خود و هم اسب‌هايشان تلف شدند بر عهده هريك نصف قيمت اسب ديگرى ثابت بوده و تقاص و تهاتر بينشان واقع مى‌شود. [١]

فرع‌

اگر تيرانداز بگويد: با خبر باش يا كنار برو و امثال اين الفاظ را اداء كرد و شخصى كه در مسير تير هست كنار نرفته و تير به او اصابت نمود و وى را از پا درآورد رامى ضامن نيست.

فرع‌

اگر شخصى از بلندى بر روى ديگرى پرتاب شود و قصد كشته شدن زير را نداشته باشد ولى بحسب اتّفاق شخصى كه در زير قرار گرفته كشته شود فعل مزبور شبيه به عمد بوده مشروط به اينكه وقوع از بلندى بر غير، غالبا موجب قتل نباشد.

فرع‌

اگر وقوع شخص بر ديگرى اضطرارا بوده يا قصدش وقوع بر ديگرى بوده اتفاقا بر سر اين شخص فرود آمد و منجر به كشته شدن او گرديد قتل مزبور خطاء محض بوده و عاقله واقع مكلّف به پرداخت ديه مقتول مى‌باشند.

[١] مقصود اين است كه دو اسب‌سوار بلكه دو راكب اگر چه مركب اسب نباشد وقتى با هم تصادم كردند و هردو با مركبشان تلف شدند ورثه هريك علاوه بر نصف ديه‌اى كه از ديگرى اخذ مى‌كند نصف قيمت مركب را نيز دريافت مى‌نمايد.

البته چون ممكن است راكبين از نظر ديه با هم متفاوت باشند مثل اينكه يكى زن بوده و ديگرى مرد يا يكى مسلمان و ديگرى ذمّى باشد و نيز قيمت مركب‌ها امكان دارد با هم مختلف باشد لاجرم بين ديه‌ها و قيمت مركب‌ها تهاتر واقع شده و صاحب زيادى رجوع كرده تنها مقدار زيادى را دريافت مى‌كند.