عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٧ - از جمله آنها

ترجمه:

فرع‌

عبد را به واسطه كشتن مرد حرّ و زن حرّه مى‌كشند چنانچه در قبال كشتن عبد و كنيز او را به قتل مى‌رسانند.

فرع‌

كنيز را به واسطه كشتن مرد و زن آزاد مى‌كشند چنانچه اگر عبد يا كنيزى ديگر را بكشد قصاصش مى‌نمايند.

و در ملاحظه نمودن قيمت در اينجا قولى بين علماء اماميّه مى‌باشد.

فرع‌

حرّ را به واسطه كشتن عبد قصاص نمى‌كنند.

برخى از فقهاء فرموده‌اند:

اگر حرّ به كشتن عبيدد و مماليك اعتياد پيدا كرده باشد بمنظور ريشه كن كردن ماده جرئت او را مى‌كشند.

فرع‌

اگر آقائى بنده‌اش را به قتل رساند بر او واجب است كفّاره داده و تعزير هم بشود.

بعضى از فقهاء فرموده‌اند:

اگر آقا به كشتن بندگانش عادت پيدا كرده باشد او را مى‌كشند.

فرع‌

در هر موردى كه بنا شد حرّ قيمت عبد يا كنيزى را كه كشته به عنوان غرامت بپردازد نبايد قيمت عبد را از ديه حرّ بيشتر حساب نمود چنانچه ديه كنيز را نيز نبايد متجاوز از ديه حرّ در نظر گرفت.

فرع‌

جنايتى را كه عبد بر كسى وارد مى‌كند مولى ضامن آن نيست و در صورتى كه جنايت عبد خطائى باشد مولى مختار است بين اينكه عبد را به واسطه اقل الامرين (يعنى ارش جنايت و قيمت عبد) از گرو اين جنايت رها كرده و بين اينكه وى را تسليم مجنى عليه كند.

فرع‌

در جنايت عمدى عبد تخيير با مجنى عليه يا ولىّ او است.

لازم به تذكر است كه عبد مدبّر همچون قنّ مى‌باشد.