عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٥ - فروع چهارگانه

ترجمه:

٢- اگر بگويد:

براى او بر عهده من است يك پيمانه گندم بلكه دو پيمانه گندم.

حكم آن است كه دو پيمانه گندم بر عهده‌اش لازم و ثابت مى‌گردد.

٣- اگر بگويد:

براى او است اين درهم بلكه اين درهم ديگر مال وى مى‌باشد.

حكم آن است كه بر ذمّه‌اش هردو درهم ثابت مى‌گردد.

٤- اگر بگويد:

براى او است اين درهم بلكه يك درهمى (بصورت نكره) مال او است.

حكم آن است كه يك درهم در عهده‌اش ثابت گشته كه مى‌بايد به مقرّ له بدهد.

فرع‌

اگر شخصى بگويد:

اين متاع مال زيد است بلكه تعلق به عمرو دارد.

حكم اين است كه متاع را ه زيد داده و سپس قيمت آن را از مقر گرفته و به عنوان غرامت به عمرو مى‌دهند مگر آنكه زيد مقرّ را تصديق كند كه متاع مال عمرو است.

فرع‌

اگر دو شاهد عادل را گواه قرار دهد بر فروختن خانه را به زيد و گرفتن ثمن از او و سپس مدّعى شود كه بين او و مقر له تبانى و تواطى بر اين امر بوده، ادّعايش مسموع مى‌باشد و مى‌تواند مقر له را قسم دهد. [١]

[١] مقصود اين است كه بين مقرّ و مقرّ له اصلا بيع و معامله‌اى واقع نشده و قبضى نيز صورت نگرفته است منتهى طبق ادّعاى مقرّ گواه قرار دادن شاهدين بر اين امر از باب تواطى و سازشى بوده كه بين آن دو واقع شده است از اين‌رو از مدّعى تواطى آن را مى‌پذيرند زيرا اين مر بين ابناء عرف جريان داشته كه براى اغراضى مضبوت با يكديگر تبانى و سازش مى‌كنند كه عملى را مورد شهادت شهود قرار دهند.