حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٣ - در آيات زير جمعهاى مكسر را استخراج كرده و نوع آنها را معين نموده و مفردشان را ذكر كنيد

١٢- از كلمات زير هركدام كه مناسب است را در جاهاى خالى از جملات ذيل قرار دهيد:

« الشّرف، الانفصال، مضاحبة، الاتّصال، مصاحبة، التّلف»

الف: ... الابرار توجب ...

ب: ... الاشرار توجب ...

ج: حدّ العقل ... عن الفانى و ... بالباقى‌

١٣- دو جمله زير را تركيب كرده و اعراب كلمات آنها را بيان كنيد:

الف: ابلغ العظات، النّظر الى مضارع الاموات و الاعتبار بمصائر الآباء و الامهات. (غرر الحكم فصل ششم ح ٣١٣١)

ب: و اللّه على النّاس حجّ البيت من استطاع اليه سبيلا ( سوره آل عمران آيه ٩٧)

جواب‌

١- جمع مكسّر آن است كه بواسطه تغيير دادن بناء مفردش حاصل مى‌شود مانند: رجال جمع رجل‌

٢- جمع قلّه عبارت است از جمع مكسّرى كه برده و كمتر از آن اطلاق مى‌شود و اوزان آن چهارتا است:

افعل مانند انجم جمع نجم- افعال مثل افلاك جمع فلك- فعله نظير غلمه جمع غلام افعله همچون ارغفه جمع رغيف‌

٣- زمانى كه قرينه‌اى در بين باشد البتّه جمع كثره بجاى قلّه استعمال مى‌گردد مانند آنچه در فرموده حق‌تعالى آمده: و المطلّقات يتربّصن بانفسهنّ ثلاثة قروء.

شاهد در « قروء » است كه جمع كثره بوده و معذلك بجاى قلّه استعمال شده زيرا قرينه در كلام مى‌باشد و آن كلمه « ثلاثة » است.

٤- مصدر عبارت است از اسمى كه تنها بر معناى حدثى دلالت كرده و از آن افعال مشتق مى‌شوند مانند: ضرب (وزن) نصر (يارى كردن).