حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨ - از عبارات ذيل مفعول فيهها را جدا كرده و نوع آنها را بيان كنيد

و: كلمه « نار » مناداى مفرد معرفه بوده و مبنى بر ضمّ است‌

ز: كلمه « نور » مناداى مضاف بوده و منصوب مى‌باشد

ح: كلمه « غافلا » مناداى نكره غير معيّنه است و منصوب مى‌باشد

ط: كلمه « حسنا » مناداى شبه مضاف بوده و منصوب مى‌باشد

٧- امّا ترخيم مناداهائى كه ترخيمشان جايز است در مثالهاى گذشته:

« يا زينب» ترخيمش يا زين مى‌باشد و ترخيم « يا صاحب الزمان» جايز نيست چون مضاف است و ترخيم « يا جعفر»، « يا جعف» مى‌باشد و ترخيم « يا ضارب» يا ضار و « يا شافع»، « يا شاف» مى‌باشد و ترخيم « يا خديجة»، « يا خديج» مى‌باشد و ترخيم « يا نوح» چون سه حرفى است و تاء تأنيث ندارد جايز نمى‌باشد و ترخيم « يا طالعا جبلا» و « يا ابالحسن» به ملاحظه مركب مضاف و شبه مضاف بودنشان جايز نيست و ترخيم « يا سيبويه» كه مركب مزجى است « يا سيب» مى‌باشد و ترخيم « يا امرئة»، « يا امرء» مى‌باشد و ترخيم « يا طلحة» « يا طلح» بوده و ترخيم « يا هود» جايز نيست چون از تاء خالى بوده و سه حرفى مى‌باشد.

٨- امّا تشخيص مستغاث از مندوب در عبارات مذكور:

« يا كبدا» مناداى مندوب، « واحسيناه » مناداى مندوب، « يا للمرتضى للشيعة» مناداى مستغاث « يا للاقويا للضّعفاء» مناداى مستغاث‌

سؤالات و تمرينات ص (٥٨- ٥٧)

١- مفعول فيه را تعريف كنيد.

٢- اقسام مفعول فيه را با مثال بشماريد.

٣- مفعول له را تعريف كرده و انواعش را ذكر كنيد.

٤- از عبارات ذيل مفعول فيه‌ها را جدا كرده و نوع آنها را بيان كنيد.

الف: و اذكر اسم ربّك بكرة و اصيلا ( سوره انسان آيه ٢٥)

ب: و لا تحسبنّ الّذين قتلوا فى سبيل الله امواتا بل احياء عند ربّهم يرزقون‌ ( سوره آل عمران آيه ١٦٩)