حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠ - از عبارات ذيل مفعول فيهها را جدا كرده و نوع آنها را بيان كنيد
انفسهم ( سوره بقره آيه ١٠٩)
٩- جاهاى خالى را با كلمات مناسبى كه ذيلا درج مىشوند پر كنيد:
خشية اللّه، اصلاحا، احتراما، خوفا، رغبة، حبّا، اكراما.
الف: امسكت زيدا ... من فراره
ب: وقف النّاس ... العالم
ج: جئت ... للعلم
د: اعتريت ... فى العلم
ه: ادّبت عمرا ... له
و: زيّنت المدينة ... للقادم
ز: تركت المنكر ...
١٠- دو عبارت زير را تركيب كرده و اعراب كلمات آنها را بگوئيد:
الف: و اذكر ربّك كثيرا و سبّح بالعشى و الابكار ( سوره آل عمران آيه ٤١)
ب:
انّما وضعت الزكوة قوتا للفقراء و توفيرا لاموالكم
( وسائل الشيعه ج ٦ ص ٤)
جواب
١- مفعول فيه عبارت است از زمان و مكانى كه فعل در آن واقع مىشود و به آن ظرف نيز مىگويند.
٢- مفعول فيه بر دو قسم است: ظرف مبهم و ظرف محدود و معيّن
ظرف مبهم آن است كه حدّ معيّن و معلومى نداشته باشد مانند دهر (روزگار) حين (وقت)، خلف (پشت)، امام (جلو).
ظرف محدود آن است كه داراى حدّ معيّن و معلومى باشد مانند: يوم (روز) ليل (شب)، الدار (خانه)، السّوق (بازار).
٣- مفعول له عبارت است از آنچه فعل بخاطرش واقع مىشود و آن بر دو قسم است: تحصيلى و حصولى: مفعول له تحصيلى آن است كه حاصل نبوده و فعل صرفا بخاطر ايجاد آن صورت گرفته مانند: ضربته تأديبا (او را زدم به منظور ادب