حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٦ - در آيات شريفه زير نوع اضافه را معين كنيد

جواب‌

١- مضاف اليه هر اسمى است كه به آن چيزى را بواسطه حرف جرّ نسبت دهند اعم از آنكه حرف جرّ در لفظ بوده مانند: مررت بزيد (به زيد گذشتم) كه در اصطلاح از چنين تركيبى (بزيد) به جار و مجرور تعبير مى‌كنند يا در تقدير باشد همچون: غلام زيد (فرزند زيد) و از اين تركيب در اصطلاح به مضاف و مضاف اليه نام مى‌برند.

٢- اضافه بر دو قسم است: اضافه معنوى مانند: غلام زيد و اضافه لفظى مثل: ضارب زيد

٣- اضافه معنوى: آن است كه مضاف در آن صفتى نبوده كه به معمولش اضافه شدده باشد اعم از آنكه اصلا صفت نبوده مانند: غلام زيد يا صفت بوده ولى به معمول خود اضافه نشده باشد مانند: اللّه خالق السّموات در اين مثال « خالق » اگر چه وصف است ولى چون به معناى ماضى است عمل نكرده و در نتيجه اضافه‌اش به « السّموات » از قبيل اضافه وصف به معمول نيست‌

اضافه معنويه بر سه قسم است:

١- اضافه لاميّه و آن اين است كه بين مضاف و مضاف اليه لام جارّه مقدّر باشد مانند: غلام زيد كه تقدير آن غلام لزيدد مى‌باشد.

٢- اضافه بيانيّه و آن اين است كه بين مضاف و مضاف اليه « من » جارّه مقدّر باشد مانند: خاتم فضّة (انگشترى نقره) كه تقدير آن خات من فضّة مى‌باشد.

٣- اضافه ظرفيّه: و آن اين است كه بين مضاف و مضاف اليه « فى » جارّه مقدّر باشد مانند: صلوة اللّيل (نماز شب) كه تقدير آن صلوة فى اللّيل مى‌باشد

٤- فائده اضافه معنوى آن است كه: اگر مضاف نكره و مضاف اليه معرفه باشد بواسطه اين اضافه مضاف نيز معرفه مى‌شود مانند: غلام زيد و در صورتى كه هردو نكره باشند مضاف از مضاف اليه كسب تخصيص مى‌كند

نظير: غلام رجل يعنى غلامى كه اختصاص به مرد دارد.