حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨ - در جملات زير معطوف و معطوف عليه را مشخص كنيد

مرفوع تأكيد كنند و سپس اسم ظاهرى را به آن عطف نمايند مانند: ضرب انا و زيد در اين مثال « زيد » را كه اسم ظاهر است به ضمير متصل به « ضرب » يعنى « ت » عطف كرديم ولى بعد از آنكه با « انا » تأكيدش نموده‌ايم و بر ضمير متصل مجرور زمانى مى‌توان اسمى را عطف كرد كه جارّ را بر سر معطوف نيز درآوريم مانند: مررت بك و بزيد در اين مثال « زيد » را بر كاف كه ضمير متصل مجرور است عطف كرده‌ايم ولى حرف جرّ يعنى « باء » را بر سر « زيد » نيز درآورده‌ايم.

٣- در مورد عطف بر دو معمول دو عامل مختلف سه قول مى‌باشد:

الف: عطف بر اين دو معمول جايز است مشروط به اينكه معطوف عليه مجرور و مقدّم بر كلمه مرفوع بوده و معطوف نيز چنين باشد يعنى معطوف نيز مجرور بر كلمه مرفوع مقدم شده باشد مانند:

فى الدّار زيد و الحجرة عمرو (در خانه زيد است و در حجره عمرو مى‌باشد) در اين مثال كلمه « الدّار » و « زيد » دو معمولى بوده كه عامل‌هاى آنها مختلف است زيرا عامل در « الدّار » كلمه « فى » و در « زيد » مبتدائيت مى‌باشد حال كلمه « حجره » را با حالت جرّ به « الدّار » و « عمرو » را با حالت رفع به « زيد » عطف نموده‌ايم و چنانچه مى‌بينيم مجرور يعنى « فى الدار» بر مرفوع كه « زيد » باشد مقدم شده.

ب: عطف بر دو معمولى كه عامل‌هاى مختلف دارند مطلقا جايز است اگر چه شرط مذكور در آن نباشد و اين نظريّه فرّاء نحوى است.

ج: عطف بر دو معمولى كه عامل‌هاى مختلف دارند مطلقا جايز نيست اگر چه شرط ياد شده موجود باشد و اين رأى سيبويه است.

٤- امّا تعيين معطوف و معطوف عليه در جملات مذكور

الف: « ما » معطوف و « والد » معطوف عليه مى‌باشد.

ب: « الموريات » و « المغيرات » معطوف و « العاديات » معطوف عليه مى‌باشد.

ج: « زوجك » معطوف و ضمير مرفوع مستتر در « اسكن » معطوف عليه مى‌باشد و « كلا » معطوف و « اسكن » معطوف عليه مى‌باشد.