حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢ - در جملات و عبارات زير تمييز را پيدا كرده و نوع آنرا بيان كنيد

٥- انت على ...

٦- عندى ثوبك ...

٧- عندى رطل ...

٨- عندى ... عسلا

جواب‌

١- تمييز عبارت است از اسم نكره‌اى كه ابهام را از ذات يا نسبت بر طرف كند مانند: عندى احد عشر رجلا

٢- تمييز رافع ابهام از ذات يا ابهام را از مقدار رفع كرده و يا از غير مقدار:

مثال تمييز رافع ابهام از غير مقدار، مانند: هذا خاتم حديدا (اين است انگشترى كه از جنس حديد مى‌باشد) و تمييز رافع ابهام از مقدار بر پنج قسم است زيرا مقدار يا عدد است مانند: عندى عشرون رجلا يا كيل است مانند: قفيزان برّا يا وزن است مثل: عندى منوان سمنا (نزد من است دو من روغن) يا مساحت است همچون: اشتريت جريبين قطنا (دو جريب پنبه خريدم) و يا غير اينها است نظير: ما فى السماء قدر راحة سحابا (در آسمان بقدر گودى كف دست ابر نيست).

٣- مستثنا عبارت است از لفظى كه بعد از « الّا » و نظائر آن ذكر شده تا معلوم شود آنچه به ما قبل آن نسبت داده شده به آن منتسب نيست مانند: جائنى القوم الّا زيدا

٤- بطور كلى مستثنا بر دو قسم است: متصل مانند: جائنى القوم الّا زيدا و منقطع نظير: ما جائنى القوم الّا حمارا

ادباء به ملاحظاتى براى مستثنا اقسامى را بيان كرده‌اند كه ذكر آن خالى از فائده نيست:

١- مستثنا در كلام تام موجب (مقصود از تام آن است كه مستثنا منه در كلام باشد و از موجب آن است كه حرف نفى يا نهى يا استفهام نداشته باشد) مانند: جائنى القوم الّا زيدا

٢- مستثناى متصل يعنى در كلام غير موجب مانند: ما جائنى القوم الّا زيد

٣- مستثناى تام يعنى مستثنائى كه مستثنا منه آن در كلام باشد مانند مثالهاى‌