حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٨ - از آيات شريفه ذيل حروف توقيع و استفهام را استخراج كنيد

زيد را زدى).

ب: در مورد انكار و توبيخ مانند: أتضرب زيدا و هو اخوك (آيا زيد را مى‌زنى با اينكه برادر تو است).

ج: در موردى كه همزه با « أم » متّصله بيايد مانند: أزيد عندك ام عمرو (آيا نزد تو زيد است يا عمرو).

د: در موردى كه همزه بر عاطف داخل شود مانند: أو من كان يا افمن كان‌

٦- و امّا استخراج حروف توقيع و استفهام از آيات مذكور:

الف: « قد » در « قد نعلم ... » حرف توقيع است.

ب: « أ » در « أو لم ينظر ... » حرف استهام است.

ج: « أ » در « ء الله خير ... » حرف استهام است.

د: « هل » در « فهل يهلك ... » حرف استهام است.

ه: « أ » در « قالوا أانّك ... » حرف استهام است.

و: « قد » در « قد يعلم ما انتم ... » حرف توقيع است.

ز: « أ » در « أثمّ ... » حرف استفهام و « قد » در « قد كنتم ... » حرف توقيع است.

ح: « هل » در « هل جزاء الاحسان ... » حرف استهام است.

ط: « قد » در « قد افلح ... » و « قد خاب ... » حرف توقيع است.

ى: « أ » در « أتبعدون ... » حرف استهام است.

ك: « أ » در « أ انت ... » حرف استهام است.

٧- و امّا اينكه در جملات مذكور آيا مى‌توان بجاى همزه « هل » قرار داد؟

١- نمى‌توان زيرا « همزه » با « ام » استعمال شده است.

٢- مى‌توان گفت: هل زيد قام‌

٣- مى‌توان گفت: هل لم يذهب سعيد؟

٤- نمى‌توان گفت: زيرا « همزه » با « ام » متصله استعمال شده است.

٥- جايز است بگوئيم: هل جعفر عادل‌