حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٤ - بين«نعم» و«بلى» و«اي» چه فرقى است؟

جواب‌

١- سه حرف « لا » و « بل » و « لكن » براى دلالت بر ثبوت حكم براى احد الامرين بطور معيّن مى‌باشند « لا » آنچه را كه براى اوّلى (معطوف عليه) ثابت است از دوّمى يعنى معطوف نفى مى‌كند مانند: جائنى زيد لا عمرو (زيد نزد من آمد نه عمرو) در اين مثال كلمه « لا » آمدن را كه براى زيد ثابت است از « عمرو » نفى كرده است.

« بل » براى اضراب از اوّل و اثبات حكم براى دوّمى مى‌باشد مانند:

جائنى زيد بل عمرو (زيد نزد من آمد، بلكه عمرو آمد) در اين مثال پس از آنكه از مجيئ زيد خبر داده‌ايم از آن اعراض كرده و آمدن را براى عمرو اثبات نموده‌ايم لذا معناى عبارت مذكور جائنى زيد، بل جاء عمرو مى‌باشد.

« لكن » خلاف حكمى را كه به ما قبل نسبت داده شده است را به ما بعدش متوجه مى‌سازد مانند: قام بكر لكن خالد لم يقم (بكر ايستاد ولى خالد نايستاد)

بنابراين در هرسه حرف (لا، بل، لكن) حكم براى يكى از دو نفر بطور معين ثابت گرديده است با اين فرق كه « لا » حكم ثابت براى ما قبل را از ما بعد نفى مى‌كند پس بايد قبل از « لا » هميشه حكم اثباتى و بعد از آن سلبى باشد ولى در « لكن » اين طور نيست بلكه بايد حكم ما بعدش با ما قبلش مخالف باشد لذا اگر ما قبل سلبى بود ما بعدش اثباتى است و در صورتى كه ما قبل اثباتى باشد ما بعدش سلبى است و امّا « بل » فقط حكم را براى ما بعدش ثابت مى‌كند و نسبت به ما قبل حكم را مسكوت عنه مى‌گذارد نه اثبات كرده و نه از آن نفى مى‌نمايد.

٢- حروف تنبيه وضع شده‌اند براى تنبيه مخاطب و هشدار دادن به وى تا حكم از وى فوت نشود اين حروف سه هستند باين شرح:

١- الا مانند: الا انّهم هم المفسدون‌ ( آگاه باش ايشان فسادكننده هستند).

٢- اما مانند: