حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٥ - بين«نعم» و«بلى» و«اي» چه فرقى است؟

( آگاه باش قسم به كسى كه مى‌گرياند و مى‌خنداند و قسم به كسى كه مى‌ميراند و زنده مى‌كند و قسم به كسى كه حكم و امرش امر مى‌باشد).

٣- ها مانند: ها زيد قائم (آگاه باش زيد ايستاده است).

٣- فرق بين « ها » و آن دو حرف ديگر يعنى « اما » و « الا » اين است كه:

« الا » و « اما » واجب است فقط بر جمله داخل شوند اعم از آنكه جمله اسميّه بوده يا فعليه ولى « ها » هم بر سر جمله داخل شده مانند مثال گذشته و هم بر مفرد در مى‌آيد مانند: هذا، هولاء.

٤- حروف نداء عبارتند از: يا، ايا، هيا، اى، و همزه مفتوحه.

اى و همزه مفتوحه اختصاص به مناداى قريب دارند، ايا و هيا به مناداى بعيد و يا هم براى قريب و هم براى بعيد و هم براى متوسّط مى‌آيد.

٥- فرق بين « نعم » و « بلى » و « اي » آن است كه:

« نعم » براى تقرير و تثبيت كلام سابق مى‌آيد اعم از آنكه مثبت بوده يا منفى باشد مثلا اگر سؤال كنند:

أضرب زيد؟ در جواب گفته مى‌شود: نعم يعنى ضرب زيد.

يا اگر بپرسند: اما ضرب زيد؟ در جواب مى‌گوئيم: نعم يعنى ما ضرب زيد

و امّا بلى: اين كلمه اختصاص دارد به ايجاب و تبديل نفى بعد از استفهام به اثبات مانند:

الست بربكم؟ ( آيا پروردگار شما نيستم؟) در جواب گفته شد: بلى‌

در اين آيه « بلى » براى تبديل نمودن نفى بعد از استفهام به ايجاب آمده و نيز گاهى « بلى » نفى را به خبر تبديل مى‌نمايد چنانچه گفته مى‌شود: لم يقم زيد (زيد نايستاده است) در جواب گفته مى‌شود: بلى يعنى قد قام.

و امّا « اي » اين كلمه براى اثبات بعد از استفهام آمده و هميشه با كلمه « هل » ملازم و همراه است‌

چنانچه وقتى گفته مى‌شود: هل كان كذا (آيا چنين واقع شد؟)