ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٧٢ - معنا و تفسير آيه هذا كتابنا ينطق عليكم بالحق إنا كنا نستنسخ ما كنتم تعملون و توضيحى در باره كتابت اعمال

و اشاره با كلمه هذا - به طورى كه از سياق برمى‌آيد- اشاره به نامه اعمال است، كه بنا بر توجيه ما در عين حال اشاره به لوح محفوظ نيز هست، و اگر كتاب را بر ضمير خداى تعالى اضافه كرد، و فرمود اين كتاب ما است از اين نظر بوده كه نامه اعمال به امر خداى تعالى نوشته مى‌شود، و چون گفتيم نامه اعمال لوح محفوظ نيز هست، به عنوان احترام آن را كتاب ما خوانده. و معناى جمله‌(يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ) اين است كه كتاب ما شهادت مى‌دهد بر آنچه كه كرده‌ايد، و دلالت مى‌كند بر آن، دلالتى روشن و توأم با حق.

و جمله‌(إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ) تعليل مى‌كند كه چگونه كتاب عليه ايشان به حق نطق مى‌كند، و معنايش اين است كه: چون كتاب ما دلالت مى‌كند بر عمل شما، دلالتى بر حق، و بدون اينكه از آن تخلف كند، چون كتاب ما لوح محفوظ است كه بر تمامى جهات واقعى اعمال شما احاطه دارد.

و اگر نامه اعمال خلائق را طورى به ايشان نشان ندهد كه ديگر جاى شكى و راه تكذيبى باقى نگذارد، ممكن است شهادت آن را تكذيب كنند، و بگويند كتاب شما غلط نوشته، ما چنين و چنان نكرده‌ايم، به همين جهت مى‌فرمايد كتاب ما به حق گواهى مى‌دهد، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده:(يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً)[١].

مفسرين در تفسير اين آيه اقوال ديگرى دارند كه به عنوان نمونه دو تا از آنها را در اينجا نقل مى‌كنيم:

بعضى‌[٢] گفته‌اند: آيه شريفه كلام ملائكه است، نه كلام خداى تعالى، و معناى استنساخ همان كتابت است، و معناى آيه اين است كه ملائكه مى‌گويند: اين- يعنى نامه اعمال- كتاب ما ملائكه است، كه نويسنده اعمال شما بوديم، و اين كتاب عليه شما به حق شهادت مى‌دهد، چون ما آنچه را كه شما مى‌كرديد مى‌نوشتيم.

و اين تفسير صحيح نيست، اولا چون اين احتمال كه اين كلام، كلام ملائكه باشد از سياق آيه بعيد است. و ثانيا اين كه كلمه استنساخ به معناى مطلق نوشتن و كتابت استعمال شود، در لغت ثابت نشده.

بعضى‌[٣] ديگر گفته‌اند: آيه شريفه كلام خداى تعالى است، و اشاره با هذا اشاره‌

[١] روزى كه هر فردى از افراد انسان آنچه را كه از خير و يا شر انجام داده، حاضر مى‌بيند، و آرزو مى‌كند اى كاش بين او و بديهايش فاصله‌اى دور مى‌بود. سوره آل عمران، آيه ٣٠.

[٢] ( ٢ و ٣) روح المعانى، ج ٢٥، ص ١٥٦.

[٣] ( ٢ و ٣) روح المعانى، ج ٢٥، ص ١٥٦.