ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٢٧ - معنا و وجه اينكه در قيامت إغناء و نصرت نخواهد بود و مقصود از استثناء إلا من رحم الله
پندار به خوبى به چشم مىخورد.
(إِنَّ هذا ما كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ) كلمه تمترون جمع مضارع حاضر از مصدر امتراء است كه به معناى شك و ترديد است، و اين آيه شريفه هم تتمه گفتار ملائكه به گناهپيشگان است، كه در آن، عذاب آنها را تاكيد و خطاكارى و لغزش آنها در دنيا را اعلام مىدارد، چون در دنيا در چيزى شك و ترديد كردند كه امروز آن را با تمام وجود خود لمس مىكنند، و به همين جهت از تحمل عذاب تعبير كرد به چشيدن، چون وقتى بخواهند بگويند درك من نسبت به آن درد و يا آن لذت دركى تام و تمام بود، مىگويند من آن درد را چشيدم، يا من آن لذت را چشيدم.
ممكن هم هست آيه شريفه استيناف و كلامى نو از خداى تعالى باشد، كه بعد از ذكر حال كفار در قيامت ايشان را با آن مخاطب مىسازد. و چه بسا جمله(كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ) مؤيد اين احتمال باشد، براى اينكه خطابهاى سابق همه به صورت مفرد بود و در خصوص اين آيه خطاب به صيغه جمع است.
(إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقامٍ أَمِينٍ) كلمه مقام به معناى محل قيام، يعنى محل ثبوت و پابرجايى هر چيز است، و به همين جهت محل اقامت را نيز مقام گفتهاند. و كلمه امين صفتى است از أمن يعنى نرسيدن مكروه. و معناى جمله اين است كه: پرهيزكاران- در روز قيامت- در محلى امن از هر مكروه و از مطلق ناملايمات ثابت و مستقر مىباشند.
با اين بيان روشن مىشود كه نسبت دادن أمن به مقام و گفتن مقام امين از باب مجاز در نسبت است، چون گفتيم امين صفت صاحب مقام است و در ظاهر به خود مقام نسبت داده شده است.
(فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ) اين جمله بيانى است براى جمله(فِي مَقامٍ أَمِينٍ). و اگر عيون- چشمهها را هم منزلگاهى براى اهل بهشت معرفى نموده، به اعتبار اين است كه اهل بهشت در مجاورت چشمهها قرار دارند، و نيز بدين جهت است كه چشمهها هم در همان بهشتها واقعند، و اگر جنات را جمع آورده، با اينكه ظرف و محل زندگى هر كس يك جنت است، به اين اعتبار است كه بهشتها داراى انواعى هستند. و يا براى اين بوده كه براى هر فرد از متقين به تنهايى يك بهشت و يا چند بهشت است.