كه غير از شما ديگر هيچ بشرى نيافريده. به خدا سوگند هزار هزار عالم، و هزار هزار آدم آفريده كه تو فعلا در آخرين آن عوالم هستى، و در دودمان آخرين آن آدمها قرار دارى‌[١].

مؤلف: و در كتاب خصال، قسمت اول اين حديث را به سند خود از محمد بن مسلم از آن جناب نقل كرده‌[٢]. و چه بسا مراد از اينكه فرمود تاويل اين آيه چنين است اين باشد كه اين مطلب نيز بر آيه منطبق است، نه اينكه آيه تنها مى‌خواهد اين را بگويد.

و از جوامع الجامع از رسول خدا ٦ روايت كرده كه فرمود:

نويسنده حسنات در طرف راست آدمى، و نويسنده سيئات در طرف چپ آدمى قرار دارند و دست راستى بر دست چپى فرماندهى دارد، و دست چپى به فرمان او كار مى‌كند. بنا بر اين، اگر انسان عمل نيكى انجام دهد، دست راستى ده برابرش را مى‌نويسد، و اگر عمل زشتى مرتكب شود به دست چپى مى‌گويد: هفت ساعت مهلتش بده، شايد تسبيحى گويد و استغفارى كند، (اگر نكرد آن وقت گناهش را بنويس)[٣].

و در معناى اين حديث روايات ديگرى هست، و به جاى هفت ساعت، شش ساعت هم روايت شده.

مؤلف: و در نهج البلاغه در معناى آيه‌(وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ) فرموده: سائقى كه او را به سوى محشر مى‌برد، و شاهدى كه عليه او به آنچه كرده است شهادت مى‌دهد[٤].

[روايتى دال بر اينكه خطاب‌(أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ) به پيامبر و على (عليهما الصلاة و السلام) مى‌شود]

و در مجمع البيان است كه ابو القاسم حسكانى به سند خود از اعمش روايت كرده كه گفت: ابو المتوكل تاجر[٥]، از ابى سعيد خدرى روايت كرده كه گفت: رسول خدا ٦ فرمود: چون روز قيامت شود، خداى تعالى به من و به على فرمان مى‌دهد: هر كس شما را به خشم آورده در آتش افكنيد، و هر كس (خوشنودتان كرده) دوستتان داشته داخل بهشت سازيد، اين است معنا (و يا تاويل) آيه‌(أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ)[٦].

مؤلف: اين حديث را شيخ الطائفه شيخ طوسى (عليه الرحمة) نيز در امالى خود به‌

[١] نور الثقلين، ج ٥، ص ١٠٨ به نقل از توحيد صدوق.

[٢] خصال، ج ٢، باب السبعة، ح ٤٥.

[٣] نور الثقلين، ج ٥، ص ١١١ به نقل از جوامع الجامع.

[٤] نهج البلاغه، خطبه ٨٥.

[٥] در مجمع البيان ابو المتوكل الناجى مى‌باشد.

[٦] مجمع البيان، ج ٩، ص ١٤٧.