ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٥٧ - وجوه مختلف ديگرى كه مفسرين در معناى جمله فوق گفتهاند

مشيت خدا است و خداى تعالى در آن باره فرموده:(وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ)[١]، و نيز فرموده:(وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ)[٢]، و نيز فرموده:(وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ)[٣].

[وجوه مختلف ديگرى كه مفسرين در معناى جمله فوق گفته‌اند]

اين بود نظريه ما در تفسير آيه مورد بحث، و مفسرين وجوهى ديگر ذكر كرده‌اند كه بعضى از آنها از نظر شما مى‌گذرد:

١- تقديم در اين آيه به معناى تقدم است، يعنى اگر كلمه تقديم در جاهاى ديگر متعدى و به معناى جلو انداختن چيزيست، در اينجا به معناى تقدم و جلو افتادن است، و معناى آيه اينست كه: از خدا و رسولش جلو نيفتيد، و قبل از امر و نهى خدا و رسول امر و نهى نكنيد، و قبل از دستور خدا و رسول هيچ كارى را فيصله ندهيد.

و چه بسا گفته باشند كه تقديم در آيه به همان معناى معروف كلمه است، ليكن در اينجا با صرفنظر از متعلقاتش استعمال شده، مانند آيه‌(يُحْيِي وَ يُمِيتُ)[٤]، كه معنايش متعدى است، ولى كارى ندارد به اينكه چه كسى را زنده و چه كسى را مى‌ميراند، در نتيجه معنايش همان معناى تقدم مى‌شود، يعنى جلو قرار گرفتن چيزى از چيز ديگر. و چون لفظ آيه مطلق است تمامى انواع تقدم را مى‌گيرد: تقدم در سخن گفتن، تقدم در عمل، و حتى تقدم در راه رفتن، و تقدم در نشستن، و تقدم در عبادتهايى كه وقت معين دارد، مثل نماز ظهر خواندن در قبل از ظهر، و تقدمهاى ديگر[٥].

٢- مراد از آيه شريفه اين است كه مؤمنين را نهى كند از سخن گفتن قبل از رسول خدا، يعنى وقتى رسول خدا ٦ در مجلس حاضر است و شخصى از آن جناب سؤالى مى‌كند، قبل از آنكه آن جناب پاسخ بگويد، شما در پاسخ گفتن جلو نيفتيد[٦].

٣- معناى آيه اين است كه: ما دام كه خدا و رسول دستورى به شما نداده‌اند، هيچ سخنى مگوييد، و هيچ عملى انجام ندهيد[٧].

٤- معناى آيه اين است كه: سخن خود را مقدم بر سخن رسول خدا مكنيد، و عمل خود را مقدم بر عمل او نسازيد، و به احدى اجازه ندهيد جلوتر از او راه برود[٨].

اشكالى كه در سه وجه اخير است اين است كه منظور از آيه را نهى از تقدم بر رسول‌

[١] شما نمى‌خواهيد مگر بعد از آنكه خدا خواسته باشد. سوره انسان، آيه ٣٠.

[٢] و خدا سرپرست مؤمنان است. سوره آل عمران، آيه ٦٨.

[٣] خدا سرپرست متقيان است. سوره جاثيه، آيه ١٩.

[٤] زنده مى‌كند و مى‌ميراند. سوره حديد، آيه ٢.

[٥] ( ٥ و ٦ و ٧ و ٨) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٣٠.

[٦] ( ٥ و ٦ و ٧ و ٨) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٣٠.

[٧] ( ٥ و ٦ و ٧ و ٨) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٣٠.

[٨] ( ٥ و ٦ و ٧ و ٨) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٣٠.