ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٣٧٦ - بحث روايتى(رواياتى در باره ابطال اعمال، صلح نكردن با كفار، و استبدال قومى ديگر - و إن تتولوا يستبدل قوما غيركم )

و در تفسير قمى در ذيل جمله‌(وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها) امام فرموده: اين آيه با آيه‌(فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَكُمْ) نسخ شده‌[١].

و در الدر المنثور آمده كه: عبد الرزاق، عبد بن حميد، ترمذى، ابن جرير، ابن ابى حاتم، و طبرانى- در كتاب اوسط- و بيهقى- در كتاب دلائل- همگى از ابو هريره روايت كرده‌اند كه گفت: روزى رسول خدا ٦ اين آيه را تلاوت كرد:(وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ) مردم پرسيدند: اى رسول خدا اين قوم چه كسانى هستند كه اگر ما پشت به دين كنيم، خداى تعالى آنان را به جاى ما مى‌گذارد؟

رسول خدا ٦ دست به شانه سلمان زد و فرمود: اين و قوم اين مرد است، به خدايى كه جانم به دست او است، اگر ايمان به خدا را در ثريا آويزان كرده باشند، بالأخره مردمى از فارس آن را به دست مى‌آورند[٢].

مؤلف: الدر المنثور اين روايت را به طرقى ديگر به همين عبارت از ابو هريره نقل كرده است، و همچنين مثل آن را از ابن مردويه از جابر آورده‌[٣].

و در مجمع البيان مى‌گويد: ابو بصير از امام ابى جعفر (ع) روايت كرده كه در ذيل جمله‌(إِنْ تَتَوَلَّوْا) فرمود: اى گروه عرب اگر به دين خدا پشت كنيد(يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ) خداوند به جاى شما قومى ديگر قرار مى‌دهد، يعنى موالى همين اقوامى كه امروز از آنان برده گيرى مى‌كنيد[٤].

و در همان كتاب از امام صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: به خدا سوگند خدا آن كار را كرد، و به جاى عرب موالى را كه بهتر از ايشان بودند گذاشت‌[٥].

[١] تفسير قمى، ج ١، ص ٢٧٩.

[٢] ( ٢ و ٣) الدر المنثور، ج ٦، ص ٦٧.

[٣] ( ٢ و ٣) الدر المنثور، ج ٦، ص ٦٧.

[٤] ( ٤ و ٥) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٠٨.

[٥] ( ٤ و ٥) مجمع البيان، ج ٩، ص ١٠٨.