ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٩١ - مراد از الذي بين يديه و معناى تفصيل الكتاب و اشاره به وحدت همه اديان و اينكه اختلاف اديان در اجمال و تفصيل است
انجيلش به بنى اسرائيل گفت:(يا بَنِي إِسْرائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْراةِ)[١]، و اگر به جاى اينكه بفرمايد: تصديق الذى نزل من قبل- تصديق آن كتابى كه قبلا نازل شده فرمود:(تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ) بدين جهت بوده كه قبل از آن جناب غير از تورات و انجيل كتابهاى ديگر آسمانى نيز بوده، مانند كتاب نوح، و كتاب ابراهيم (ع). و بنا بر اين، اگر تقدم همه اين چهار كتاب را در نظر بگيريم آن كتابى كه از نظر زمان نزديكتر به رسول خدا ٦ بوده يعنى تورات و انجيل مىتوانسته موصوف شود به اين صفت كه بين يدى: پيش روى آن جناب قرار دارند.
بعضى از مفسرين گفتهاند: منظور از جمله ما بين يديه حوادثى است كه بعدا پيش مىآيد، نظير مساله بعث و نشور و حساب و جزاء. ولى اين تفسير درست و قابل اعتناء نيست.
(وَ تَفْصِيلَ الْكِتابِ)- اين جمله عطف است بر جمله(تَصْدِيقَ الَّذِي)، و منظور از كلمه كتاب به دلالت سياق، جنس كتابهاى آسمانى و نازل از ناحيه خداى سبحان بر انبياى گرامش است. و منظور از كلمه تفصيل ايجاد فاصله بين اجزاء درهم آن است، و منظور از درهم بودن اجزاء اين است كه معارف آن در يكديگر پيچيده و به يكديگر مرتبط است، و خداى تعالى با ايضاح و شرح، اين اجزاء را از يكديگر جدا ساخته.
اين جمله دلالت دارد بر اينكه دين الهى كه بر انبيايش نازل شده همه يك دين است، و اختلافى در اديان الهى نيست جز اختلاف در اجمال و تفصيل، و قرآن كريم تفصيل دهنده مطالبى است كه در كتابهاى ديگر آسمانى بطور اجمال آمده بود. دليل ديگر بر اينكه دين الهى يكى است آيه شريفه زير است كه مىفرمايد:(إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ)[٢] و نيز دليل ديگر اينكه قرآن كريم تفصيل مجملات كتابهاى آسمانى سابق است آيه زير است كه مىفرمايد:(وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ)[٣] و جمله(لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ)[٤] به منزله تعليل براى جمله اول است.
[١] اى بنى اسرائيل من فرستاده خداى تعالى به سوى شمايم در حالى كه تصديق مىكنم آن كتاب آسمانى قبل از خودم را، كه آن عبارت است از تورات. سوره صف، آيه ٦
[٢] دين نزد خدا اسلام است و بس. سوره آل عمران، آيه ١٩
[٣] ما اين كتاب را به حق به تو نازل كرديم، در حالى كه مصدق كتابهايى است كه در برابر اوست و مسلط بر آنها است. سوره مائده، آيه ٤٨ .
[٤] يعنى هيچ شكى در آن كتاب نيست، كتابى است از ناحيه رب العالمين. سوره سجده، آيه ٢