ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٣١ - مقصود از كلمه امت در آيه و لئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة و وجوهى كه در معناى آن گفته شده است

(فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ)[١] و نيز فرموده:( وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى‌ لَهُمْ‌) ...(يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً )[٢]، و اين احتمال عيبى ندارد.

بعضى‌[٣] از مفسرين گفته‌اند: منظور از كلمه امت ، جماعت است، اما جماعتى كه بعد از اين كفار مى‌آيند و كافرتر از اينان هستند و بر كفر خود اصرار مى‌ورزند، آن وقت خداى تعالى به عذاب انقراض گرفتارشان مى‌كند، همانطور كه در زمان نوح (ع) چنين كرد.

وجه ديگرى كه در معناى آيه گفته‌اند[٤] اين است كه: منظور از امت، جماعت است، ولى جماعتى كه بعد از اين كفار مى‌آيند و بر معصيت خدا پافشارى مى‌كنند، و قيامت براى آنان بپا مى‌شود.

ليكن اين دو وجه سخيف و نادرست است، زيرا اساس آن دو، بر يك مبناى غلطى است، و آن اين است كه معذبين، كفار آينده‌اند، نه همان كفارى كه استهزاءشان در آيه نقل شد، با اينكه ظاهر جمله:(أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ ...) اين است كه معذبين همان استهزاءكنندگانى هستند كه گفتند:(ما يَحْبِسُهُ).

(أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ)- اين آيه به منزله جواب از گفتار كفار است كه گفتند:(ما يَحْبِسُهُ) و اين سؤال، گفتارى است كه در موقعيت استهزاء واقع شده چون در معناى رد آن عذابى است كه با آن تهديد شدند و حاصلش اين بود كه:

اگر اين عذابى كه خداى تو ما را به آن تهديد مى‌كند حق بود در نازل كردنش درنگ نمى‌كرد، و هيچ سببى نيست كه خدا به انتظار آن سبب از فرستادن عذاب صرفنظر كند، چون اگر سببى باشد، ايمان آوردن ما است، كه ما ابدا ايمان نخواهيم آورد و از كفر خود دست بر نخواهيم‌

[١] پس خداى تعالى بزودى قومى را خواهد آورد كه دوستشان دارد، و آنان نيز او را دوست دارند، قومى كه در برابر مؤمنين خوار و عليه كفار شكست‌ناپذيرند، در راه خدا جهاد مى‌كنند و از ملامت هيچ ملامتگرى نمى‌ترسند. سوره مائده، آيه ٥٤

[٢] خدا به كسانى از شما كه ايمان آوردند و اعمال صالح كردند وعده داده كه بزودى آنان را جانشين كفار در زمين خواهد كرد، همانطور كه مؤمنين قبل از ايشان را جايگزين كفار نمود، و بزودى آنان را در عمل به دينى كه خدا برايشان پسنديده متمكن خواهد ساخت ... تا مرا بپرستند و چيزى را شريك من در پرستش نگيرند. سوره نور، آيه ٥٥

[٣] ( ٣ و ٤) تفسير مجمع البيان، ج ٣، جزء ١١، ص ١١٩.

[٤] ( ٣ و ٤) تفسير مجمع البيان، ج ٣، جزء ١١، ص ١١٩.