دادن از آن خبرى است دروغ. و همچنين چگونه ممكن است وعده او باطل باشد با اينكه وعده او عبارت است از همان عملى كه او با ما خواهد كرد و فعلا براى ما غايب است و جنبه آينده را دارد كه احتمال دارد تحقق بيابد و يا تحقق نيابد، ولى براى خداى تعالى كه كليه اسباب را به سوى آن وعده متوجه ساخته غايب نيست و ردخور ندارد.

پس، دقت نظر در اين حقايق معناى ملك خداى تعالى نسبت به آسمانها و زمين را براى دانش‌پژوه متدبر روشن مى‌سازد و نيز روشن مى‌سازد كه لازمه اين چنين مالكيت اين است كه وعده او حق و غير قابل ترديد باشد، و ترديد آن به جز جهل به مقام خداى تعالى هيچ انگيزه‌اى نداشته باشد.

و به همين جهت خداى تعالى در آيه مورد بحث نخست فرموده:(أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ) و آن گاه اضافه كرده كه:(وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ) و در آخر، يعنى در يك آيه ديگر در بيان مالكيت خود و ذكر نمونه‌اى از آن فرموده: (هُوَ يُحيِي وَ يُمِيتُ‌)- او زنده مى‌كند و مى‌ميراند .

(هُوَ يُحيِي وَ يُمِيتُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) در اين جمله بر مطلب آيه قبلى كه راجع به مالكيت خداى تعالى نسبت به نوع انسان بود احتجاج و استدلال شده است. گويا مى‌فرمايد: تمامى امور شما انسانها از زندگى، مرگ و برگشتتان به سوى خداى تعالى به خدا مربوط است و با اين حال چگونه مى‌توانيد بگوئيد: ملك خداى تعالى نيستند؟

بحث روايتى [ (دو روايت در ذيل آيات گذشته مربوط به عذاب)]

در تفسير قمى است كه در روايت ابى الجارود از امام باقر (ع) آمده كه در معناى آيه‌(قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً) فرموده: يعنى عذاب او در شب و يا در روز بر شما نازل شود(ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ) پس اين عذابى است كه در آخر الزمان بر فاسقان اهل قبله كه منكر نزول عذاب بر خود هستند نازل خواهد شد.[١] مؤلف: اين روايت با آيات مورد بحث تاييد مى‌شود، و بيان قبلى ما را تاييد مى‌كند.

و در همان كتاب به سند خود از حسن بن موسى الخشاب از مردى، از حماد بن عيسى از كسى كه براى او روايت كرده از امام صادق (ع) روايت آورده كه گفت: شخصى از

[١] تفسير قمى، ط. نجف، ج ١، ص ٣١٢.