در هر منطقه و مردم دخالت نداشتند و اگر دخالت داشتند چشم و گوش بسته بودند. رعیت‌ها را جمع مى‌کردند و مى‌آوردند پاى صندوق و به آنطورى که به آنها دستور داده بودند رأى مى‌دادند بدون اینکه بفهمند چه دارند مى‌کنند، رأى چى هست و چه کار دارند انجام مى‌دهند. فقط همان خان مى‌دانست که براى منفعت او و براى منفعت دولت‌ها اینها دارند رأى مى‌دهند و اصلاً کارى به اینکه کشور به کجا برسد در کار نبود، کارى به این کار نداشتند. بعد هم که زمان رضاخان پیش آمد و ما بعد رضاخان که اکثراً مى‌دانید و همه هم در آخر، در این دوره هاى آخردانید که آن بلاهایى که به سر ملت آمد، مادرش مجلس بود. یعنى عده اى را اینها خودشان لیست مى‌دادند و به طورى که محمدرضا اقرار کرد منتها مى گفت زمان قبل، مقصودش زمان پدرش بود، لیست را از سفارتخانه مى آوردند که اینها باید تعیین بشوند. بعد از زمان ایشان هم بدتر از آنوقت بود، وکلاى ما را باید آمریکا یا قبل از او انگلستان تعیین کند و مردم و دولت ایران و هیچ کس هیچ نظرى در این باب نداشت. وکلا با دستور آنها، با اسم و رسم تعیین میشد مگر بعضى‌ها که در تهران نمیشد که غیر او بشود که یک اقلیت بسیار نادر بود، البته به تدریج اینطور شد تا زمان اینها که به اوج خودش رسید تمام بدبختى‌ها در حکومت از مجلس سرچشمه گرفت. هر کارى مى‌خواستند انجام بدهند، هر امر فاسدى را که مى‌خواستند انجام بدهند دیکته مى‌کردند و مى‌آوردند مجلس و مخالف و موافق هم به حسب صورت درست مى‌کردند و بعد هم همانطورى که دیکته شده بود رء ى مى‌دادند. و خداى تبارک و تعالى خواست که آن وضع، هم وضع خان خانى و هم وضع دخالت سفارتخانه‌ها در ایران برچیده بشود و در این دوره‌اى که انتخابات شد بحمدالله به طور اکثریت قاطع، مردم دخالت داشتند و خانى دخالت نداشت، آنجاء ى هم که دخالت داشت در مجلس رد شد. و در آتیه هم اگر چنانچه انشاءالله این ملت به همین طور در صحنه حاضر باشند با تعیین وکلائى که متعهد بر همه جهات اسلام و مصالح کشور هستند، تعیین کنند، امید است که در آتیه هر سال بهتر از سال قبل بشود. و بحمدالله در این دوره هم که چهره‌هاى بسیار نورانى در مجلس هست و اشخاص متفکر و فقیه و امثال اینها در مجلس هست و یک سال هم مانده است تا به آخر برسد. من امیدوارم که در این سال جدیت بیشتر بشود براى رسیدگى به امور کشور و محرومین کشور و مستضعفین و اگر چنانچه مجلس در این سال جدید هم خودش را صرف کند در اینکه مسائل مشکل را اسلامى کند و با دقت، همان دقت‌هایى که اهل علم در مسائل علمى دارند. مسائل علمى همانطورى که آن دقت‌هاى بسیار ارزنده را لازم دارد، مسائل سیاسى کمتر از آن نیست، براى اینکه مسائل سیاسى، مقدرات کشور در دست آنهاء ى هست که این مسائل را خواهند تفکر کنند. آقایان در فکر این معنا نباشند که زیاد طرح بدهند و زیاد از مجلس بگذرد. در فکر این باشند که خوب طرح بدهند و خوب از مجلس بگذرد. یعنى همانطورى که بناى اهل علم است که در هر مسأله‌اى دقت مى‌کنند، جستجو مى‌کنند و مباحثه مى‌کنند، مجادله مى کنند، در این مسائل هم باید اینطور باشد که سروته مطلب به طور کافى مورد بررسى قرار بدهند، مورد دقت قرار بگیرد و با دقت و همت زیاد مسائل طرح بشوند، در مجلس که آمد یک مسأله پخته از حیث جهات مختلف باشد که راهگشا باشد براى این