ربا و بانكدارى اسلامى

مقدّمه

1- ادله حرمت ربا در اسلام

دليل اوّل آيات قرآن

275 بقره

276 بقره

131- 130 آل عمران

278- 279 بقره

(161 160 نساء

2- رباخوارى در روايات اسلامى

گروه اوّل قياس ربا با زنا

گروه سوّم بدترين و خبيثترين نوع معاملات

گروه چهارم هلاكت رباخواران در دنيا

گروه دوّم ملعون بودن دهنده، گيرنده و

گروه پنجم سرانجام رباخوار آتش دوزخ است

دليل سوّم اجماع فقهاء اسلام

3- فلسفه تحريم ربا

آيا بحث از علل احكام براى ما جايز است؟

فايده بحث از فلسفه احكام

نكته اوّل ربا «اكل مال به باطل» است

دليل چهارم دليل عقل

نكته دوّم ربا بازدارنده مردم از تلاشهاى اقتصادى سازنده است

نكته سوم ربا مصداق بارز ظلم است

چرا ربا نوعى ظلم است؟

نكته چهارم ربا باعث تضعيف عواطف انسانى است

منظور از «اصطناع معروف» (انجام كار نيك) در اينجا چيست؟

4- ارتباط اخلاق و مسائل اقتصادى

چند مثال براى روشنتر شدن بحث

1- معاملات حرام

2- معاملات واجب

3- معاملات مستحب

4- معاملات مكروه

نكته پنجم رباخوارى با فلسفه پيدايش پول منافات دارد

5- اقسام ربا

رباى معاوضه

آيا رباى معاوضه مخصوص بيع است؟

رباى قرضى

اهميّت خطرات رباى قرضى

مسائل حرمت رباى قرضى در كلام امام خمينى و

مسأله اوّل اصل تحريم وام توأم با ربا و شرايط آن

كلمات فقها در مورد اصل حرمت رباى قرضى

6- دلايل تحريم ربا در وامها

دليل اوّل اطلاق آيات ربا

كلمات اهل لغت پيرامون واژه ربا

دليل دوم روايات «جرّ منفعت»

7- دليل سوّم هرگونه شرطى در وام ممنوع است

نكته مهم انواع شرايط ديگر

حكم شرايط پنجگانه

حكم شرط اوّل

حكم شرط دوّم

حكم شرط سوّم

حكم شرط چهارم

حكم شرط پنجم

8- دليل چهارم روايات گوناگون در تحريم ربا

تفاوت ميان شرط و داعى

1- منظور از شرط مضمر و غير مضمر چيست؟

2- رباى قرضى در تمام اجناس سهگانه جارى است

ادله مسأله تعميم رباى قرضى به همه چيز

آراء فقهاء

9- مسأله دوم حكم وام به شرط اجاره، و اجاره به شرط وام

دليل طرفداران مجاز بودن اين قرارداد

10- مسأله سوم گرفتن سود بدون شرط قبلى مجاز است

ادلّه مسأله

آراء و كلمات فقهاء

گروه اوّل (خير القرض ما يجرّ نفعا)

گروه دوّم روايات دلالتكننده بر جواز به معنى عام

گروه سوم رواياتى است كه از دادن اضافه نهى مىكند، حتى بدون شرط قبلى

گروه چهارم روايات دال بر هديه وامگيرنده به جاى بدهى او

11- مسأله چهارم سود به نفع وامگيرنده مجاز است

كلمات فقهاء

ادلّه روشن اين مسأله

1- قصور و كوتاهى ادله ربا نسبت به اين مسأله

2- روايت محمّد بن مسلم

راه جمع ميان گروههاى چهارگانه

يك سؤال مهم

ماهيّت و حقيقت «برات»

12- مسأله پنجم آيا وام به شرط ربا حرام است، يا باطل؟!

كلام امام خمينى

بحث اول (شرط سود باعث باطل شدن اصل قرض)

نظر فقيهان

دلايل بطلان وام ربوى

هر گونه سودآورى در وامها رباست

بحث دوّم راهى براى فرار از ربا؟!

13- طرح بانكدارى بدون ربا

فلسفه تشكيل بانكها

خدمات بانكها

خدمات بانكهاى سالم

1- بانك، مركز مطمئنّى براى حفظ اموال مردم است

2- بانك وسيلهاى مطمئن و آسان براى نقل و انتقالات مالى در بازارها

3- بانك، ابزار خوبى براى نقل و انتقال سرمايهها ميان شهرها و كشورها

4- بانك، محل تجميع اموال و سرمايههاى راكد

5- فعاليّتهاى اقتصادى با سرمايه ديگران

6- اعطاى تسهيلات بانكى به مديران فاقد سرمايه

7- سياستگذارى پولى

سؤال مهم از مشروعيت ذاتى فلسفههاى هفتگانه براى تأسيس بانكها

14- بررسى خدمات بانكها از نظر فقه اسلامى

خدمات بانكهاى كنونى ما

اوّلين خدمت حسابهاى جارى است

ماهيّت حسابهاى جارى

1- ماهيّت وام و قرض داشتن حسابهاى جارى

2- وديعه و امانت بودن حسابهاى جارى نزد بانكها

3- ماهيّت وديعه «ارزش و ماليّت» داشتن حسابهاى جارى

4- برترى احتمال دوم

دومين خدمت، وامهاى قرض الحسنه است

سومين خدمت، حسابهاى پسانداز است

فلسفه حسابهاى پسانداز

حكم شرعى حسابهاى پسانداز و جوايز آنها

چهارمين خدمت، نقل و انتقال سرمايهها و حوالجات است

15- (پنجمين خدمت) سپردههاى مردم نزد بانكها

دو مشكل مهم

حلّ دو مشكل فوق

خدمت ششم تسهيلات بانكى

مشكل بزرگ بانكهاى كنونى

سؤال 4- زد و بند بانكهاى ايران با بانكهاى خارجى جهت تسهيل عقود داخلى

بخشى از استفتائات جديدى كه در مورد مسائل بانكى و ربا از محضر حضرت آية اللّه العظمى مكارم شيرازى «مدّ ظله العالى» شده است

سؤال 1- حكم سپردههاى بلند مدّت بانكها، بدون شرط صاحب پول

سؤال 2- پول گذاشتن در بانكها و گرفتن سود و بالعكس

سؤال 3- تاثير ناآگاهى مردم از متن قراردادها در درستى آنها

سؤال 5- جواز گرفتن سود سپرده كوتاه و يا بلند مدّت و تخميس آن

سؤال 6- جواز تصرف در جوايز قرعهكشى

سؤال 7- تقاص در معامله با بانك

سؤال 8- جواز تسرى كارمزد از بانكها به افراد حقيقى

سؤال 9- حكم پرداخت وام از سپردههاى كوتاه يا بلند مدت

سؤال 10- حكم وام مشروط به مسدودى داشتن در بانك

سؤال 11- تعلق جوايز به صاحب دفترچه

سؤال 12- تاثير شدت تورم در حليت سود بانكى

سؤال 13- ماهيّت پول

سؤال 14- مثلى يا قيمى بودن اسكناس

سؤال 15- ضمان كاهش ارزش پول

سؤال 16- تاثير شدت نوسان ارزش پول در شرط ضمان

سؤال 17 - فاوت اقسام بدهىها در ضمان كاهش ارزش پول

سؤال 18- تفاوت در عامليت دولت، بازار يا بورس جهانى در تورم

سؤال 19- حليّت و حرمت سود سپردههاى بلند و كوتاه مدّت

سؤال 20- تأثير وكالت مطلقه به بانك در صحت عقود

سؤال 21- ماهيّت حسابهاى بانكى

سؤال 22- جواز دريافت سود با توجّه به نظرات حضرت امام خمينى

سؤال 23- ربوى بودن سود بانكى

سؤال 24- عنوان فقهى جوايز بانكها

سؤال 25- تفاوت بين شرط و داعى در واريز نمودن پول جهت قرعهكشى

سؤال 28- ربا گرفتن و دادن به كفّار و بانكهاى اسلامى

سؤال 29- حكم شرط ضمن عقد در اعطاى تسهيلات يا دادن سود

سؤال 30- حكم محاسبه نرخ تورّم در ديون و مطالبات

سؤال 26- تفاوت در مباحث فقهى با مباحث كارشناسى بانكى

سؤال 27- حكم صرف كردن وجه در غير مصرف قراردادى

سؤال 31- حكم خسارت تأخير تأديه

سؤال 32- تأثير زمان در گرفتن خسارت تأخير تأديه

سؤال 33- حكم تقاص در قرض ربوى

سؤال 34- حكم سود بانكى

سؤال 35- آيا شخصيّت حقوقى و حقيقى در ربا تفاوت ايجاد مىكند؟

سؤال 36- حكم اجاره به شرط تمليك براى فرار از ربا

سؤال 37- ملاك تشخيص ربا در جامعه امروز چيست؟

سؤال 38- گرفتن سود به واسطه حيلههاى شرعى چه حكمى دارد؟

ربا و بانكدارى اسلامى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥١

(١)

سؤال ٣٨- [گرفتن سود به واسطه حيله‌هاى شرعى چه حكمى دارد؟]

آيا حيله شرعى با ضميمه نمودن چيزى ديگر جايز است؟

جواب‌

: اگر منظور از حيله‌هاى شرعى، معاملات صورى بدون قصد جدّى است، مسلّما تأثيرى در حكم ربا ندارد.

و آخر دعوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‌

پايان‌