مرو». آيا منظور از «مشى» در آيه شريفه، «راه رفتن» معمولى است كه از مصاديق تواضع است، يا «مشى» در اين جا به معناى وسيع كلمه است و شامل خط و مشى اجتماعى، سياسى، فرهنگى و رفتار كوچك و بزرگ مى‌شود؟ بعيد نيست معناى دوم مراد باشد.
در روايتى از امام على عليه السلام مى‌خوانيم: «ثَمَرَةُ التَّواضُعِ الَمحَبَّةُ وَ ثَمَرَةُ الْكِبْرِ الْمَسَبَّةُ؛ ميوه درخت تواضع محبّت و دوستى و جلب قلوب است و ميوه درخت تكبّر و خود برتربينى، كينه و عداوت و دشمن‌سازى است» «١».
تواضع، كه معناى آن ترك خودبرتربينى مى‌باشد، براى همه، خصوصاً اهل علم و كسانى كه الگوهاى جامعه محسوب مى‌گردند، بسيار مهمّ است. يكى از نشانه‌هاى تواضع ابتدا به سلام است، طبق برخى روايات پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله همواره ابتدا به سلام مى‌كرد «٢» و بدين طريق قلب مردم را به سوى خويش جلب مى‌كرد. چرا ما از چيزى كه اين قدر كم هزينه و پراستفاده است، بهره‌بردارى نمى‌كنيم؟!
اقسام تواضع
تواضع سه شاخه دارد. ١- تواضع در مقابل خداوند. ٢- تواضع در مقابل خلق خداوند ٣- تواضع در مقابل حق.
منظور از تواضع در برابر خداوند روشن است، همان‌گونه كه تواضع در برابر خلق خدا هم روشن است. اين نكته لازم به ذكر نيست كه منظور از «خلق خدا» در اين جا مؤمنان است، بنابراين تواضع در مقابل كفّار و دشمنان معنى ندارد، بلكه بايد در برابر آن‌ها عزيز و سربلند بود.
و امّا تواضع در برابر حق، مطلبى است كه پاى بسيارى از كسانى كه داراى تواضع نوع اوّل و دوم هستند نسبت به آن مى‌لنگد! ما بايد جرأت پذيرش اشتباهات خود را داشته باشيم و همواره در مقابل حق سر تسليم فرود آوريم، هر چند ناگوار باشد و طرف مقابل، از نظر سنّ و سال، يا تحصيل، يا موقعيّت اجتماعى و خانوادگى، پايين‌تر از ما باشد.