110 سرمشق از سخنان حضرت على (ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٨
جمله دلهاى انسانها را تشبيه به ظرفهايى كرده است، و روشن است كه بهترين آنها، ظرفى است كه گنجايش بيشتر و قدرت حفظ و نگهدارى بهترى داشته باشد. بنابراين قلب و دلى بهترين دلها است كه گنجايش بيشترى براى علم و معرفت داشته باشد.
از جمله آغازين حديث نكته مهمّى روشن مىشود و آن اين كه: فيض خداوند همانند همه صفاتش بىنهايت و نامحدود است، پس چرا بهره انسانها از فيض خدا متفاوت است؟
پاسخ اين پرسش با دقّت در جمله اوّل حديث، كه قابليّتها متفاوت است، روشن مىشود. ظرفهايى كه انسانها براى جمعآورى معرفت و استفاده از فيض الهى آوردهاند متفاوت مىباشد، بدين جهت بهره آنها متفاوت است، باران رحمت الهى از آسمان بر همه سرزمينها نازل مىشود، امّا بهره همه زمينها يكسان نيست؛ بلكه هر زمينى به اندازه استعداد و وسعتش از باران بهره مىگيرد. پس همانگونه كه اين جا مشكل از ناحيه باران نيست، بلكه از ناحيه زمينهاست، آن جا هم مشكل از ناحيه فيض خداوند نيست، بلكه مشكل از ناحيه ظرفيّت ما انسانهاست. حضرت على عليه السلام پس از اين كه كميل بن زياد را به اين نكته مهمّ توجّه مىدهد، مىفرمايد:
«النَّاسُ ثَلاثَةٌ»؛ مردم سه دستهاند؛ يعنى تمام انسانها در يكى از اين سه دسته جاى دارند و دسته چهارمى وجود ندارد، بايد دقّت كنيم كه در كدام دسته قرار داريم.
١- «فَعالِمٌ رَبَّانِىٌّ»؛ دسته اوّل علماى ربّانى هستند، دانشمندانى كه كار تربيت مردم را بر عهده گرفتهاند و همچون خورشيد تابان با نور علم خويش به تربيت نفوس مىپردازند، نه عالمى كه خاموش است و در