٢- شاهد ديگر اعمال انسان، ملائكه و فرشتگانِ مراقبِ او هستند، در آيه شريفه ١٨ سوره ق در اين مورد مى‌خوانيم: «ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ الّا لَدَيْهِ رَقيبٌ عَتيدٌ»؛ «انسان هيچ سخنى را بر زبان نمى‌آورد، مگر اين كه همان دم، فرشته‌اى مراقب و آماده براى انجام مأموريّت (و ضبط آن) است».
٣- شاهد سوم مكان‌ها هستند، آيه چهارم سوره زلزال ناظر به همين مطلب است. توجه كنيد: «يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ اخْبارَها»؛ «در آن روز زمين تمام خبرهايش را بازگو مى‌كند». آرى روز قيامت وجب به وجب زمين، كه بر روى آن قدم گذاشته‌ايم، بر عليه ما انسان‌ها شهادت مى‌دهد.
٤- زمان هم يكى از شهود يوم‌القيامة است و روايت فوق شاهدى بر اين مدّعا است، از روايت فوق استفاده مى‌شود كه هر «روز» يك شاهد مستقل است، بنابراين در هر سال سيصد و شصت و پنج شاهد زمانى و براى عمر متوسّط انسان‌ها، يعنى پنجاه سال، ١٨٢٥ شاهد زمانى شهادت خواهند داد! جالب اين كه اين شاهد هر روز به انسان هشدار مى‌دهد، امّا كو گوش شنوا؟!
٥- آخرين شاهد بر اعمال انسان‌ها پيامبران هر امّتى هستند؛ در آيه ٤١ سوره نساء در اين زمينه چينن آمده است: «فَكَيْفَ اذا جِئْنا مِنْ كُلِّ امَّةٍ بِشَهيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‌ هؤُلاءِ شَهيداً»؛ «حال آن‌ها چگونه است، آن روزى كه از هر امّتى شاهد و گواهى (بر اعمالشان) مى‌آوريم و تو را نيز بر آنان گواه خواهيم آورد؟!» واى بر كسانى كه تصوّر مى‌كنند حساب و كتابى در كار نيست، ولى وقتى كه پرده‌هاى غفلت كنار زده مى‌شود، گواهان متعدّدى را در مقابل خويش مى‌بينند كه بر عليه آن‌ها شهادت مى‌دهند!
چگونه اين همه گواه و شاهد و اين همه بى‌خبرى و غفلت قابل جمع است!؟ اگر يك مأمور مواظب انسانى باشد حواسش را كاملًا جمع مى‌كند.
چگونه در مقابل يك مأمور خطاكار اين قدر مواظب هستيم، ولى در مقابل اين همه گواهان الهى، كه هرگز خطا نمى‌كنند، غافل هستيم؟!