مأخذ شناسي رجال شيعه - طلائيان، رسول - الصفحة ٢٠٤
مرحوم سيّد شهاب الدين مرعشى نجفى (م ١٣٦٩ ش) در بيان زندگى نامه ملاّ على عليارى تبريزى و اجازات روايى وى و نيز در معرّفى كتاب بهجة الآمال ، مقدّمه اى با عنوان غاية الآمال فى ترجمة صاحب بهجة الآمال تأليف نموده كه در اوّل اين كتاب ، آورده شده است . فرزند مؤلّف ، ميرزا محمّد حسن عليارى ، تمام جلدهاى اين كتاب و كتاب منتهى الآمال را به صورت مختصر ، فهرست نموده و در كتابى با عنوان مختصر المقال ، جمع آورى نموده است . محقّق تهرانى در الذريعة (ج ١٠ ، ص ١٣٦) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولى على و نيز با عنوان بهجة الآمال فى شرح زبدة المقال ومنتهى الآمال فى علم الرجال (ج ٣ ، ص ١٥٩ ، ش ٥٦٣) فهرست نموده است . مرحوم مرعشى نجفى در مقدمه بهجة الآمال ـ كه در هفت جلد چاپ شده است ـ كتاب را پنج مجلّد دانسته كه سه جلد آن شرح زبدة المقال دو جلد ديگر ، منتهى الآمال در تكميل زبدة المقال است كه راويان متأخّر و مجهول را در بردارد . امّا در نسخه چاپى اين كتاب ، منتهى الآمال و شرح آن به طور كامل مشخّص نشده اند؛ اگر چه كه نام بسيارى از متأخّران ، همچون صاحب حدائق و غير ايشان در آن موجود است و بر اين اساس ، احتمال گنجاندن منتهى الآمال در متن حاضر وجود دارد . شاهد بر اين مطلب ، اتمام هاى موجود در آخر مجلّدات است كه در پايان جلد هفتم ، تاريخ ١٣١٨ق ، ذكر شده و در پايان منتهى الآمال و شرح آن هم همين تاريخ آمده است . از سوى ديگر ، حروف الفبا ـ كه مبناى ترتيب كتاب است ـ با توجّه به تعدّد دو كتاب ، تكرار نشده است . ٤٦١ . منتهى الآمال فى تتميم زبدة المقال . الذريعة ، ج ٢٣ ، ص ٨ (ش ٧٨٢٦) . مرحوم سيّد حسين بن سيّد رضا حسينى بروجردى (م ١٢٧٦ ق) در كتاب خود به نام زبدة المقال [ / نخبة المقال] ، از ذكر اسامى راويان مجهول و شرح حال علماى متأخّر ، اجتناب نموده است و به همين دليل ، مرحوم ملاّ على عليارى تبريزى در ابتدا ، اين كتاب را در تكميل و تتميم آن تأليف نموده و سپس در شرح اين منظومه ، كتاب منتهى الآمال فى تتميم زبدة المقال را تأليف نموده است . به منظور تكميل معرّفى اين كتاب ، به مطالب ذكر شده در ذيل عنوان بهجة الآمال ،