الأبواب و أخبار الرجال (ج ١ ، ص ٣٢٩ ، ش ١٧٢٠) و رجال شيخ الطائفة (ج ١٠ ، ص ١٢٠ ، ش ٣٤٦) و رجال الشيخ أبى جعفر محمّد (ج ١٠ ، ص ١٤٤) فهرست نموده است . ١٢٨ . مشيخة الاستبصار . منتشر شده در : الاستبصار . تهران : دار الكتب الإسلامية ، ١٣٦٣ ش ، ٤ ج (ج ٤ ، ص ٣٠٣ ـ ٣٤٣) ، اوّل . شيخ طوسى ، همچنان كه در مقدمه مشيخة الاستبصار آورده است ، در جلد اوّل اين كتاب ، روايت ها را با سند كامل ، از شيخ خود تا معصوم عليه السلام بيان نموده است ؛ امّا در جلد دوم و سوم و چهارم ، سند احاديث را از صاحب كتاب يا اصلى كه روايت را از «كتاب» يا «اصل» وى اخذ نموده است ، شروع مى نمايد . پس از اتمام كتاب ، به منظور رفع اشكال ارسال از روايات كتاب ، اقدام به تهيه مشيخه نموده است و در آن ، طريق خود را به هر يك از صاحبان «كتاب» يا «اصل» ، مشخّص نموده است و به اين ترتيب ، اختصار در اسناد نموده است . شايان ذكر است كه طريق هاى ذكر شده در مشيخه الاستبصار در بردارنده جميع موارد اختصار در سند نيست و به منظور تكميل ، در بعضى موارد ، لازم است كه به كتاب الفهرست و مشيخه كتاب تهذيب الأحكام ايشان مراجعه شود . همچنين بيان اين نكته مناسب است كه به طريق هاى ذكر شده مؤلّف در آخر التهذيب و الاستبصار و همچنين طريق هاى شيخ صدوق در آخر كتاب من لا يحضره الفقيه ، «مشيخه» مى گويند ، به اين جهت كه صاحبان كتاب ها و اصولى كه در صدر اسناد روايات آمده اند ، شيخ و استاد اين مؤلّفان هستند . بر مشيخه الاستبصار ، شرح هايى تأليف شده اند كه عبارت اند از : شرح سيّد حسن موسوى آل خرسان نجفى (م ـ ق ١٤) . شرح عبّاس حاجيانى دشتى (معاصر) ، به نام نخبة المقال فى تمييز الأسناد و الرجال . محمّد على آل كشكول (ق ١٣) ، در تكميل اين مشيخه و مشيخه التهذيب و كتاب من لا يحضره الفقيه ، كتابى با عنوان حديقة النظار [/الأنظار ]فى مشيخة الفقيه والتهذيب والاستبصار ، تأليف نموده است . ١٢٩ . الفهرست ، تصحيح و تعليق : سيّد محمّد صادق آل بحر العلوم ، قم : منشورات