امّا در وراى اين نقش اغواگرانه اى كه شياطين در نظام آفرينش بازى مى كنند ، حكمتِ : شكوفايى استعدادهاى پنهانى انسان ، تربيت در حدّ انسان كامل ، و آماده ساختن او در سايه مقاومت در برابر اين لغزشگاه ها و فريب ها ، نهفته است . اين ، در حالى است كه مرز سلطه شياطين بر انسان ، از حدّ تحريك و وسوسه فراتر نمى رود . از اين رو ، آنان انسان را به زشتى ها دعوت مى كنند؛ ليكن نمى توانند او را به ارتكاب زشتى ها وا دارند . [١] با اين توضيح ، آنچه در اين مورد بايد بررسى شود ، دو مسئله است : نخست . به بند كشيده شدن شياطين در ماه رمضان . دوم . بررسى عوامل پنهان در وراى انجام دادن گناهان در اين ماه ، با آن كه شياطين در بندند و نقش گم راهگرانه ندارند .

علّت به بند كشيده شدن شياطين در ماه رمضان

تحليل و بررسى روايات دينى در موضوع به بند كشيده شدن شياطين و جلوگيرى از آنها در ماه رمضان ، دو علّت را نشان مى دهد ، با اين توضيح كه علّت دوم در طولِ علّت اوّل است :

١ . طبيعت پيشگيرانه روزه

روزه به طور طبيعى ، زمينه اى را كه شيطان بر اساس آن ، انسان را به گم راهى مى كشاند ، از بين مى برد . به تعبير دقيق تر ، زنجيرى كه در ماه رمضان ، شيطان را به بند مى كشد، چيزى جز خودِ روزه نيست. از اين رو، در حديث پيامبر خدا آمده است:

.إنَّ الشَّيطانَ لَيَجرى مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ فَضَيِّـقوا مَجارِيَهُ بِالجُوعِ ؛ [٢]

[١] در موسوعه ميزان الحكمة ، در ذيل مدخل «شيطان» ، به پاسخ تفصيلى اين سؤال ها و بررسى ابعاد اين موضوع خواهيم پرداخت ، إن شاء اللّه .[٢] در قرآن آمده است : «چون كار داورى به پايان مى رسد ، شيطان مى گويد : خداوند به شما وعده راست داد . و من به شما وعده دادم ؛ امّا تخلّف كردم . من بر شما سلطه اى نداشتم ، جز آن كه شما را دعوت كردم . شما هم پذيرفتيد . پس مرا سرزنش نكنيد و خودتان را ملامت كنيد»(ابراهيم ، آيه ٢٢) . [٣] إحياء علوم الدين : ١ / ٣٤٧ ؛ المحجّة البيضاء : ٥ / ١٤٨ ، عوالى اللئالى : ١ / ٢٧٣ / ٩٧ و ص ٣٢٥ / ٦٦ ، بحار الأنوار : ٧٠ / ٤٢ . و نيز بدون جمله : « فضيّقوا مجاريه بالجوع» در منابع زير آمده است : صحيح البخارى : ٦ / ٢٦٢٤ / ٦٧٥٠ ، سنن ابن ماجة : ١ / ٥٦٦ / ١٧٧٩ ، مسند ابن حنبل : ٤ / ٣١٣ / ١٢٥٩٣ و ص ٥٦٨ / ١٤٠٤٤ ، سنن الدارمى : ٢ / ٧٧٦ / ٢٦٨٠ .