شعله هاي سرد (بررسی حسادت در قرآن و حدیث) - سروش، محمد علی - الصفحة ١٦
در برابر، آن كسانى كه از اين ناهنجارى ها رنج مى برند و وجدانشان آنان را در برابر اين صحنه ها آرام نمى گذارد و از خود واكنش نشان مى دهند، انسان هاى غيرتمند و شرافتمند به شمار مى روند. ملاّ احمد نراقى، در نوشته اخلاقى خويش، به مقوله « غيرت » از زواياى گوناگون پرداخته است كه در ادامه نوشتار به آن اشاره خواهيم كرد. وى درباره جايگاه غيرت و فرق آن با ديگر مقوله هاى اخلاقى مانند حسادت، مى نويسد: حسد، عبارت است از تمنّاى زوال نعمت از برادران مسلم خود از نعمت هايى كه صلاح او باشد. و اگر تمنّاى زوال نعمت از او نكند، بلكه مثل او را از براى خودش بخواهد، آن را غبطه (منافسه) خوانند. و اگر زوال چيزى را از كسى خواهد كه صلاح او نباشد، آن را غيرت گويند. [١] حسد، آرزويى منفى است كه آدمى درباره ديگران دارد. تنگ نظرى و خودخواهى، چنان بر جان انسان حسود، حاكميت يافته كه با تمام وجود، خواستار نابودى نعمت از ديگران است؛ امّا غيرت، يك خواست و آرزوى مثبت است. انسانِ باغيرت، هنگامى كه گفتار و يا رفتارى را از برادر هم كيش خويش مى بيند كه وجود و نمود آن، ارزش و جايگاه او را پايين مى آورد، تلاش مى ورزد تا با هر وسيله اى، ديدگاه آن شخص را تغيير داده، اراده انسانى و اخلاقى اش را توانا و نيرومند سازد. بدين سان، روشن است كه بين حسد و غيرت، تفاوت بسيار است. امام صادق عليه السلام ده چيز را به عنوان مكارم (بزرگوارى هاى) اخلاق نام برده اند كه از آن شمار، غيرت است. [٢]
[١] معراج السعادة ، ص ٣٤٤.[٢] قالَ الاْءمامُ الصّادِقُ عليه السلام : « إنّ اللّه َ تَبارَكَ وَتَعالى خَصَّ رَسُولَ اللّه ِ صلى الله عليه و آله بِمَكارِمِ الأَْخْلاقِ فَامْتَحِنُوا أَنْفُسَكُمْ ، فَإِنْ كانَتْ فيكُمْ ، فَاحْمَدُوا اللّه َ عز و جل وَارْغَبُوا إِلَيْهِ فِي الزِّيادَةِ مِنْها » ، فَذَكَرَها عَشرَةً : اَلْيَقينَ ، وَ الْقَناعَةَ ، وَ الصَّبْرَ ، وَ الشُّكْرَ ، وَ الرِّضا ، وَ حُسْنَ الخُلْقِ ، و السَّخاءَ ، وَ الْغيرَةَ ، والشَّجاعَةَ وَ الْمُرُوَّةَ ؛ امام صادق عليه السلام فرمود : « خداوند متعال ، [ بهره مندى از ] مكارم اخلاق را ويژگى رسول خدا صلى الله عليه و آله قرار داد . خود را [ بدانها ]بيازماييد . اگر در شما بود ، خداوند را سپاس گوييد و مشتاق افزايش آن شويد » و ده صفت را برشمرد : يقين ، قناعت ، بردبارى ، سپاس گزارى ، رضامندى ، خوش اخلاقى ، بخشندگى ، غيرت ، شجاعت و مروّت (معانى الأخبار ، ص ١٩١) .