و توان گفت: حسد، همان حال انقباض و ذلّ نفس است كه اثر آن، ميل زوال نعمت و كمال است از غير. [١] ظاهراً نظر امام خمينى رحمه الله در اين مورد كه ريشه حسادت، « ذلّت نفس » است، صحيح است؛ چرا كه با مرور مطالبى كه پيش از اين (هم در مباحث نشانه شناسى و هم در ذكر بعضى علل حسادت كه برخى علماى اخلاق مطرح نموده بودند) گفتيم ، همه صفات يادشده ، به گونه اى به همين احساس حقارت بر مى گشتند. به عبارت ديگر، با بررسى مطالب پيشين به اين نتيجه خواهيم رسيد كه ريشه اصلى حسادت در انسان، «احساس حقارت» يا «خودكم بينى» يا به طور دقيق تر ، « عزّت نفس پايين » و « احساس بى ارزشى براى خود » است. بنا بر اين، جا دارد كمى بيشتر در مورد اين احساس توضيح دهيم و عوامل به وجود آمدن اين احساس را در انسان بررسى كنيم تا از اين طريق ، ريشه بسيارى از ناهنجارى ها و صفات و اخلاق مذموم نيز بررسى شود. البته چون در فصل پيشين و تحت عنوان «جنبه عاطفى حسادت» ، تا حدّى به اين بحث پرداخته شد، در اين جا ، در «پيوست» اين فصل ، موضوع را از منظرى ديگر ، به صورتى ديگر و تحت عنوان « عزّت نفس » پى مى گيريم.

[١] چهل حديث ، ص ١٠٧ .[٢] همان ، ص ١٠٧.