شعله هاي سرد (بررسی حسادت در قرآن و حدیث) - سروش، محمد علی - الصفحة ٩٨

در ابعاد مختلف زندگى، ارزيابى هاى مختلفى از خود مى توان به عمل آورد. مثلاً ممكن است از لحاظ وضعيت تحصيلى، خود را منفى ارزيابى كنيم ؛ ولى از لحاظ اجتماعى بودن، ارزيابى مثبتى از خود داشته باشيم. بايد در نظر داشت كه ارزيابى ما از صفاتى كه براى خودپنداره ما مهم ترند، تأثير بيشترى بر حرمت خودِ عامِ ما دارد. مثلاً اگر مهم ترين ويژگى خود را هوشمندى بدانيم و خود را در آن بُعد، مثبت ارزيابى كنيم ، ميزان « حرمت خودِ » ما بالاتر خواهد بود، هرچند در اجتماعى بودن يا مهارت ورزشى، خود را پايين تر ارزيابى نماييم. بنا بر اين، حرمت خود، صرفاً جمع جبرى توانايى ها و مهارت هاى فردى نيست و به مقدار اهمّيت صفات خاص نيز بستگى دارد. اين موضوع در تعاليم اسلامى مورد توجّه قرار گرفته و بسيار مهم تلقّى شده است. در ادبيّات دينى، از اين امر، به « عزّت نفْس »، « كرامت نفْس » و ... تعبير مى شود. براى نمونه، در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است: اُطْلُبُوا الْحَوائِجِ بِعِزَّةِ الأَْنْفُسِ . [١] نيازهايتان را با ديگران در ميان بگذاريد، امّا همراه با حفظ عزّت نفْس. امير مؤمنان عليه السلام در نامه خود به فرزندش مى فرمايد: أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنيَّةٍ وَ إِنْ ساقَتْكَ إِلَى الرَّغائِبِ؛ فَإِنَّكَ لَنْ تَعْتاضَ بِما تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضَاً وَ لاتَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللّه ُ حُرّاً. [٢] خود را گرامى بدار و از هر گونه فرومايگى، هرچند خواست هاى [مادّى و حيوانى] تو را تأمين كند، بپرهيز؛ زيرا هرگز در عوض آنچه از خود بر سر اين كار مى دهى، چيزى دريافت نمى كنى. و بنده ديگران مباش ، كه خدا تو را آزاد آفريده است. آموزه هاى دينى، هم خودِ فرد را به احترام گذاشتن به خويشتن تشويق مى كنند و