علماى اخلاق، دشمنى را يكى از اسباب حسادت مطرح نموده اند؛ [٢] چرا كه انسان، از محروميت دشمن خود، شاد مى شود، چنان كه فرد وقتى از گرفتن انتقام عاجز باشد، براى تشفّى خاطر خود، آرزو دارد كه نعمت از دشمنش زايل شود و معمولاً انسان ها دشمنان خود را ، بخصوص دشمنانى كه بسيار قوى هستند و آسيب رساندن به آنان بسيار مشكل يا ناممكن است، نفرين مى كنند و خواهان مرگ يا زوال قدرت او مى گردند. شايان ذكر است كه دشمنى، كينه، بغض و حالاتى از اين قبيل، عامل حسادت نيستند؛ بلكه در حقيقت، حسادت است كه عامل ايجاد اين گونه حالات در فرد است. از سوى ديگر، نفرين افرادى كه تحت ظلم قدرتمندان قرار مى گيرند نيز حسد شمرده نمى شود؛ چرا كه حسد ـ چنان كه در بحث شناخت ماهيت آن گفته شد ـ آرزويى شديد همراه با خودخورى است كه منجر به بيمارى در جسم و روان فرد مى شود. دعا براى زوال قدرت و نعمت ظالمان نيز نوعى مبارزه با ظلم است، چنان كه حضرت موسى عليه السلام بر ضدّ فرعون و قوم ستمكار وى دعا نمود: «وَ قَالَ مُوسَى رَبَّنَآ إِنَّكَ ءَاتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زِينَةً وَ أَمْوَ لاً فِى الْحَيَوةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَ لِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلاَ يُؤْمِنُواْ حَتَّى يَرَوُاْ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ * قَالَ قَدْ أُجِيبَت دَّعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَ لاَ تَتَّبِعَآنِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ . [٣] موسى گفت: پروردگارا! تو فرعون و اطرافيانش را زينت و اموالى [سرشار] در زندگى دنيا داده اى. پروردگارا! در نتيجه [آنان بندگانت را] از راه تو گم راه

[١] ر.ك: همان ، ج ٣، ص ٢٣٧.[٢] معراج السعادة ، ص ٢٥٠؛ چهل حديث ، ص ١٠٧ (به نقل از علاّمه مجلسى).[٣] يونس، آيه ٨٨ ـ ٨٩ .