شعله هاي سرد (بررسی حسادت در قرآن و حدیث) - سروش، محمد علی - الصفحة ٨١
اگر فردى احساس نمايد از برخى امكانات كه به نحوى نيازهاى وى را برطرف مى سازند ، منع شده است، احساس محروميت مى كند. بنا بر اين، نبود پول، موقعيت و يا خوشى، به تنهايى به كسى احساس محروميت نمى دهد؛ بلكه زمانى اين احساس ايجاد مى شود كه شخص تصوّر كند از چيزى كه ندارد و به آن نياز دارد و يا از چيزى كه به گونه اى يكى از نيازهاى او را برطرف مى سازد، منع شده است. چنين فردى، در صورتى كه بين محروميتِ خود و بهره مندى ديگرى، نوعى رابطه علّى برقرار كند، زمينه را براى بروز و رشد حسادت در خويش ايجاد كرده است. در حقيقت، بعضى افراد با ديدن امتياز در ديگرى، در خود احساس محروميت مى كنند و از آنچه خود هستند، احساس نگرانى مى نمايند. از تركيب چنين احساسات و موقعيت هايى در فرد، زمينه بروز حسادت مهيّا مى شود. امام على عليه السلام در جمله اى كوتاه، ولى بسيار راه گشا مى فرمايد: إِذا لَمْ يَكُنْ ما تُريدُ ، فَلا تُبَل ما كُنْتَ . [١] اگر به آنچه مى خواستى، نرسيدى، از آنچه هستى، نگران مباش. امام عليه السلام با اين دستور، از بروز احساس حقارت و در نتيجه بروز حسادت ، جلوگيرى مى نمايد و آن را در نطفه خفه مى سازد .
[١] نياز، عبارت است از: احتياج به وجود چيزى كه به عنوان جزء يا شرط، از عوامل ادامه حيات تلقّى شده، بدون تأمين آن، حيات به همان مقدار، مختل مى گردد. اگر همه نيازهاى اصلى انسان ها را در نظر بگيريم و مورد بررسى قرار بدهيم، به سه گروه عمده از نيازها مى رسيم كه هريك داراى انگيزه و طريق برطرف ساختن مخصوص به خود هستند: يك. نيازهاى مادّى و جسمانى طبيعى، كه عبارت اند از: تمام نيازهايى كه براى تأمين زندگى طبيعى (در هر دو حالت فردى و اجتماعى) به وجود مى آيند، مانند: غذا، مسكن، لباس و بهداشت. دو. نيازهاى توجيهى خاص ، مربوط به زندگى در جامعه، مانند: نيازهاى سياسى، فرهنگى، حقوقى و احراز موقعيت مناسب در جامعه. سه. نيازهاى حيات تكاملى كه مى تواند با آنها رو به هدف اعلا حركت كند، مانند : نيازهاى اخلاقى و دينى. انسان براى داشتن روحى سالم بايد بتواند نيازهاى اصلى، فرعى، موقّت و پايدار، و نيز شدّت و ضعف آنها را تشخيص دهد و طرق صحيح برطرف ساختن آنها را بيابد (ر.ك: تفسير نهج البلاغه ، محمّدتقى جعفرى، ج ٢٦، ص ٤٥) .[٢] نهج البلاغة ، حكمت ٦٩ .