عواطف دو دسته اند: عواطف اوّليه كه همگى مثبت اند و طبيعى، و بدون آن كه نفعى در بين باشد، [انسان، آنها را] در خود، نسبت به ديگرى احساس مى كند، مثل: عاطفه مادر نسبت به فرزند خويش.دسته دوم، عواطف ثانوى اند، كه غير مستقيم و تحت تأثير عوامل خارجى در روان انسان به وجود مى آيند. و عوامل مختلف، منشأ تحقّق عواطف ثانوى مختلف هستند كه برخى از عوامل، عواطف مثبت را پديد مى آورند و عوامل ديگرى، عواطف منفى (مثل: كدورت، نفرت، دشمنى و كينه) را ايجاد مى كنند. [١] بنا بر اين سخن، ما عواطف منفى طبيعى نداريم، هرچند مؤلّف مذكور، برخى هيجانات (مثل خشم) را جزو انفعاليات و احساسات مى داند ، نه عواطف. استاد مصباح يزدى در ادامه مى گويد: ريشه و اساس عواطف ثانوى، باز مى گردد به اين كه شخص ديگرى واسطه دستيابى به يكى از مطلوب هاى انسان و يا عامل از دست دادن آن بشود، كه در نتيجه، عواطف ثانوىِ مثبت و منفى در روان انسان، تحقّق خواهد يافت. مثلاً انسان علم را دوست مى دارد، غذا و پوشاك و مسكن مى خواهد، پول و مال را، غير مستقيم و براى تحصيل نيازهاى ابتدايى چون غذا و پوشاك، مطلوب مى داند. حال، اگر شخص ديگرى اينها را در اختيار او بگذارد و واسطه تحصيل اين مطلوب هاى انسان شود، مورد محبّت و عواطف مثبت انسان قرار خواهد گرفت. بر عكس، اگر كسى سبب محروم شدن انسان از يكى از مطلوب ها و ارزش هاى نام برده شود، او كه واسطه از دست دادن مطلوب هاى انسان شده است، مورد نوعى عاطفه منفى انسان قرار خواهد گرفت. [٢] وى سپس مى گويد: عواطف منفى از هر نوعش كه باشد، عارضى است و بر اثر عوامل خارجى، در روح انسان به وجود مى آيد. بنا بر اين، محيط، فرهنگ، تربيت و عقده هاى شخصى، موجب پديد آمدن عواطف منفى در انسان مى شود. [٣]

[١] همان ، ج ٢، ص ٣٢٧ ـ ٣٣٥.[٢] همان ، ج ٢، ص ٣٣٥ .[٣] همان ، ج ٢ ، ص ٣٣٧ .