«لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ؛ اگر شكر كنيد ، [ نعمت خود را ] بر شما خواهم افزود » [١] نيز همين باشد. نيز بر همين اساس است كه دوستدار علم ، بيشتر به دنبال علم مى رود و بيشتر قدر آن را مى شناسد و شكر آن را به جاى مى آورد. بايد توجّه داشت كه اين احاديث، هرگز انسان را از نگاه كردن به افراد برتر از خود، با اين اميد كه در امور مشروع به حدّ آنان برسد، منع نمى كنند ؛ بلكه فقط انسان را از كوچك شمردن نعمت هايى كه نزد اوست، بر حذر مى دارند . اگر نگاه انسان هميشه همراه با تفكّر، تعقّل و تدبّر باشد ـ چنان كه پيش تر نيز تذكّر داديم ـ انسان مى تواند از اين فرايند در جهت كمال و رشد خود سود ببرد و هيچ گونه ضررى نيز نبيند. مهم، رشد فهم و افزايش شناخت و درك آدمى است.

زندگى در محيط هاى كوچك

يكى از عواملى كه موجب بروز حسادت در انسان مى شود، زندگى در محيط هاى كوچك است. در اين گونه محيط ها منافع و منابع، محدودند و از آن جا كه افراد در اين گونه محيط ها از يكديگر شناخت دارند و همديگر را هم سطح و كفو خود مى دانند، به نوعى در حال رقابت با يكديگرند. [٢] در نتيجه تزاحم براى بقا بر سر چيزهاى حتّى بى ارزش به شدّت برقرار است. از اين جهت امام على عليه السلام فرموده است : عَلَيْكُمْ بِالَّسوادِ الأَْعْظَمِ . [٣] به محيط هاى بزرگ برويد. اين دستور، بدان جهت است كه در اين گونه محيط ها منابع، بى شمارند و افراد، كمتر همديگر را مى شناسند. در نتيجه تكافؤ و رقابت و تزاحم، كمتر است و زمينه كمترى جهت بروز يا شدّت يافتن حسادت وجود دارد

[١] ابراهيم، آيه ٧ .[٢] امام على عليه السلام مى فرمايد : «ثَلاثٌ لا يَسْتَصْلِحُ فَسادَهُنَّ بحيلَةٍ أصْلاً : الْعَداوَةُ بَيْنَ الأقارِبِ وتَحاسُدُ الأْكْفاءِ وَ رَكاكَةُ الْمُلوكِ ؛ فساد سه دسته به هيچ طريقى اصلاح نمى شود : دشمنى بين نزديكان ، حسادت همانندان و... » (شرح نهج البلاغة ، ج ٢٠، ص ٢٩٠، ح ٣٢٢) .[٣] نزهة الكرام و بستان العوام ، ص ٣٧٨ ؛ شرح نهج البلاغة ، ج ٥ ، ص ٢٢٣ ؛ تنبيه الغافلين، ص ٢٦٢ ؛ إحقاق الحقّ ، ج ٢ ، ص ٥٩ و ٣٥٧ ؛ مجمع البحرين ، ج ٣ ، ص ٧٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ٣٣، ص ٣٧٤.