شعله هاي سرد (بررسی حسادت در قرآن و حدیث) - سروش، محمد علی - الصفحة ١٥
شمرد، شمارى بر اين باورند كه: غيرت، همان حسادت است كه تغيير نام داده است و انسان چون حسّ حسادت دارد، حمله، اهانت و دشنام را به آنچه به آن عشق مى ورزد و علاقه دارد، بر نمى تابد و در برابر يورشگران و ناسزاگويان، به سختى قد مى افرازد و غيرت مى ورزد؛ امّا شهيد مطهّرى، در اين باره مى نويسد: حسادت و غيرت، دو صفت كاملاً متفاوت اند و هر كدام ريشه اى جداگانه دارد. ريشه « حسادت »، خودخواهى و از غرايز و احساسات شخصى مى باشد؛ ولى « غيرت » يك حسّ اجتماعى و نوعى است و فايده و هدفش، متوجّه ديگران است. غيرت، نوعى پاسبانى است كه آفرينش در وجود بشر نهاده است. غيرت، يك شرافت انسانى و يك حساسيت انسانى است نسبت به پاكى و طهارت جامعه. انسان غيور، همان طور كه راضى نمى شود دامنِ ناموس خودش آلوده گردد، راضى نمى شود دامنِ ناموس اجتماع هم آلوده شود؛ زيرا غيرت، غير از حسادت است. حسادت، يك امر شخصى و فردى و ناشى از يك سلسله عقده هاى روحى است؛ امّا غيرت، يك احساس و عاطفه نوع بشرى است. اين خود، دليل است كه غيرت، از خودپرستى ناشى نمى شود. [١] غيرت، يك اراده و حالت روحى و اخلاقى است كه در اجتماع نمود و بروز مى يابد . با اين شاخص ، مى توان جامعه هاى بشرى را به جامعه هاى: باغيرت و بى غيرت تقسيم كرد. در جامعه اى كه ايستادگى و دفاع در برابر ناهنجارى هاى اخلاقى و حركت هاى پست و غير انسانى، كم رنگ باشد و مردم، تماشاگر صحنه هاى فساد و فحشا و آلودگى هاى خانوادگى و جنسى و شهوانى باشند، حسّ غيرت، مرده است و از مردانگى و جوان مردى خبرى نيست.
[١] مجمع البحرين، واژه « غير ».[٢] لغت نامه دهخدا .[٣] مجموعه آثار ، ج ١٩، ص ٤١٤ ـ ٤١٧.[٤] معراج السعادة ، ص ٣٤٤.[٥] قالَ الاْءمامُ الصّادِقُ عليه السلام : « إنّ اللّه َ تَبارَكَ وَتَعالى خَصَّ رَسُولَ اللّه ِ صلى الله عليه و آله بِمَكارِمِ الأَْخْلاقِ فَامْتَحِنُوا أَنْفُسَكُمْ ، فَإِنْ كانَتْ فيكُمْ ، فَاحْمَدُوا اللّه َ عز و جل وَارْغَبُوا إِلَيْهِ فِي الزِّيادَةِ مِنْها » ، فَذَكَرَها عَشرَةً : اَلْيَقينَ ، وَ الْقَناعَةَ ، وَ الصَّبْرَ ، وَ الشُّكْرَ ، وَ الرِّضا ، وَ حُسْنَ الخُلْقِ ، و السَّخاءَ ، وَ الْغيرَةَ ، والشَّجاعَةَ وَ الْمُرُوَّةَ ؛ امام صادق عليه السلام فرمود : « خداوند متعال ، [ بهره مندى از ] مكارم اخلاق را ويژگى رسول خدا صلى الله عليه و آله قرار داد . خود را [ بدانها ]بيازماييد . اگر در شما بود ، خداوند را سپاس گوييد و مشتاق افزايش آن شويد » و ده صفت را برشمرد : يقين ، قناعت ، بردبارى ، سپاس گزارى ، رضامندى ، خوش اخلاقى ، بخشندگى ، غيرت ، شجاعت و مروّت (معانى الأخبار ، ص ١٩١) .[٦] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ٣ ، ص ٤٤٤ ؛ سفينة البحار، ج ٦، ص ٧١١ .[٧] نهج البلاغة، حكمت ٣٠٥ .[٨] بحار الأنوار، ج ٧٣ ، ص ٣٦١ .[٩] معراج السعادة، ص ١٥٢.[١٠] . erotic jealousy.[١١] حسادت مصطلح در زبان لاتين، negativ envy است.