رذايل اخلاقى دورى گزيند. امير مؤمنان عليه السلام در جمله اى كوتاه به اين حقيقت اشاره فرموده است: مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ ، هانَتْ عَلَيْهِ شَهَواتُهُ . [١] هر كس خود را بزرگوار ديد، تمايلات [نفسانى و حيوانى،] در ديده اش خوار گرديد. در حديث ديگرى از ايشان اين مطلب با تعبير ديگرى آمده است: مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ ، لَمْ يَهُنْها بِالْمَعْصِيَةِ . [٢] هر كس خود را بزرگوار ديد، خويش را با انجام دادن گناه خوار نمى كند. نيز مى فرمايد : مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ ، هانَتْ عَلَيْهِ الدُّنْيا . [٣] هر كس براى خود ارزش قائل شد، دنيا [اعم از: ثروت، مقام، موقعيت و...] در نظرش كوچك جلوه مى كند. چنين فردى اهل تكبّر، ظلم به ديگران و دورويى نيست؛ زيرا همه اين صفات، از ذلّتى ناشى مى شوند كه فرد در وجود خود مى يابد. [٤] كسى كه براى خود ارزش قائل است، به هيچ وجه نمى تواند به خود بقبولاند كه پشت سر ديگران بدگويى كند؛ زيرا غيبت، نهايت كوشش فرد ناتوان است. [٥] اين مسئله در مورد دروغگويى ، [٦] طمع، [٧]

[١] نهج البلاغة ، حكمت ٤٩٩ .[٢] مستدرك الوسائل، ج ١١، ص ٣٣٩، باب «وجوب اجتناب از معاصى» ؛ غرر الحكم، ص ٢٣١.[٣] بحار الأنوار، ج ٧٨، ص ١٢٥ .[٤] امام صادق عليه السلام مى فرمايد: « ما مِنْ رَجُلٍ تَكَبَّرَ أو تَجَبَّرَ إِلاّ لِذِلَّةٍ وَجَدَها فى نَفْسِهِ ؛ هيچ كس دچار كبر و غرور نمى شود ، مگر به خاطر خوارى اى كه در خود احساس مى كند » (همان ، ج ٧٣، ص ٢٢٥) . امام على عليه السلام نيز مى فرمايد: « نِفاقُ الْمَرْءِ مِنْ ذُلٍّ فى نَفْسِهِ ؛ دوروئى فرد به خاطر احساس حقارت وى است » (شرح غرر الحكم ، ج ٦ ، ص ١٨١) .[٥] امام على عليه السلام مى فرمايد: « الْغيبَةُ جَهْدُ الْعاجِزِ ؛ غيبت ، نهايت كوشش فرد ناتوان است » (نهج البلاغة، حكمت ٤٥٣) .[٦] امام على عليه السلام مى فرمايد : « اَلْكاذِبُ مَهانٌ ذَليلٌ ؛ دروغگو حقير و خوار است » (غرر الحكم ، ح ٣٣٩) .[٧] امام على عليه السلام مى فرمايد: «أزْرى بِنَفْسِهِ مَنْ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ ؛ آن كس كه طمع ورزيد، خود را خوار كرد» (نهج البلاغة، حكمت ٢) .