شعله هاي سرد (بررسی حسادت در قرآن و حدیث) - سروش، محمد علی - الصفحة ١٠
صورت گفتار و چه به صورت كوشش و رفتار) و با هر وسيله اى در جهت نابودى نعمت كسى خارج شود، نام آن « بَغْى (ظلم) » است، نه حسد. همچنين است شادى كردن به خاطر نابودى نعمت كسى و يا به خاطر ناگوارى هاى او، كه اگر از حيطه درون فرد، تجاوز كند و بر صورت و اعضاى بدن او نمايان شود، نام « شماتت » بر خود مى گيرد و چنانچه وى از مشاركت و مواسات (همدردى) با فرد مصيبت زده سر باز زند، « باغى (ظالم) » است. همين طور اگر اندوه حسود به خاطر دستيابى مؤمنى به نعمت يا خيرى، از دايره قلب ، تجاوز كند و بر چهره وى بنشيند و رفتارش نيز آن را پى بگيرد و از تهنيت گفتن بر آن مؤمن خوددارى كند، « باغى » است. نيز اگر آزمندىِ كسى بر اين كه خيرى به مؤمنى نرسد، از دايره قلبش خارج شود و وى در جهت منع از دستيابى مؤمن به نعمت تلاش كند، « باغى » است. و اگر كسى حرص بر نابودى نعمت كسى داشت، ولى ترس و يا ناتوانى، مانع او از اين كار شد، چنين فردى نيز « باغى » است. [١] همه اين حالات، تنها، آن گاه كه در دايره قلب باقى مى مانند، « حسادت » ناميده مى شوند. البتّه داشتن همين حالت نيز در شرع مقدّس اسلام، مذموم است؛ زيرا
[١] لغت نامه دهخدا .[٢] كشّاف اصطلاحات الفنون، تهانوى ، ج ١ ، ص ٢٨٧؛ دستور العمل ها، ج ٢ ، ص ٣٦ .[٣] جامع الأخبار ، ص ١٥٩ ـ ١٦٠ .[٤] گلستان سعدى ، ص ٤٠ .[٥] آل عمران، آيه ١٢٠.[٦] اين كه « بغى » غير از « حسد » است، با مراجعه به كتب لغت آشكار مى شود، مثلاً خليل الفراهيدى در كتاب العين (ج ٤ ، ص ٤٥٣) مى گويد: « البغى: الظلم. الباغى: الظالم » و ابو هلال عسكرى در كتاب معجم الفروق اللغويّة (ص ٣٤١ ـ ٣٤٢) مى گويد: « البغى، شدّة الطلب لما ليس بحقّ بالتغليب و أصله فى العربيّة، شدّة الطلب ». همچنين در كتاب النهاية فى غريب الحديث ابن اثير (ج ١، ص ١٤٣) آمده است: « البغى، مجاوزة الحدّ » و در لسان العرب ابن منظور (ج ١٤، ص ٧٨) نيز گفته شده است: « كلّ مجاوزة و إفراط على المقدار الّذى هو حدّ الشى ء، البغى »؛ امّا طريحى در مجمع البحرين (ج ٣، ص ٨٣) حديثى نقل كرده است: « إذا حَسَدْتَ، فَلا تَبْغِ ». درباره معناى حديث با توجّه به معناى لغوى « بغى » ، مى توان گفت كه: هنگامى كه حسادت ورزيدى، آن حسد را از دايره قلب خود در عمل و ظاهر رفتارت آشكار مَكن و به عبارت ديگر، آن را از حدّ قلب نگذران كه در اين صورت، اهل بغى (ظلم) خواهى شد.[٧] وسائل الشيعة ، ج ١٥ ، ص ٣٦٦ ؛ الكافى ، ج ٢ ، ص ٣٠٧.[٨] گزيده جامع السعادات ، ص ٢٤٩.