ميزان الحكمه
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص

ميزان الحكمه - المحمدي الري شهري، الشيخ محمد - الصفحة ٤٢٩

٢ ـ قصّة الخضر عليه السلام :

لم يرد ذكره في القرآن إلاّ ما في قصّة رحلة موسى إلى مجمع البحرين ، و لا ذكر شيء من جوامع أوصافه إلاّ ما في قوله تعالى : «فوَجَدا عَبْدا مِن عِبادِنا آتَيْناهُ رَحمَةً مِن عِندِنا و عَلَّمْناهُ مِن لَدُنّا عِلْما» [١] ، و الّذي يتحصّل من الروايات النبويّة أو الواردة من طرق أئمّة أهل البيت في قصته ؛ ففي رواية محمّد بن عمارة عن الصادق عليه السلام : أنّ الخضر كان نبيّا مُرسَلاً بعثه اللّه تبارك و تعالى إلى قومه فدعاهم إلى توحيده و الإقرار بأنبيائه و رسله و كتبه ، و كان آيته أنّه لا يجلس على خشبة يابسة و لا أرض بيضاء إلاّ أزهرت خضراء ، و إنّما سُمّي خضرا لذلك ، و كان اسمه تاليا بن مالك بن عابر بن ارفخشد بن سام بن نوح ... الحديث . و يؤيّد ما ذكر من وجه تسميته ما في «الدرّ المنثور» عن عدّة من أرباب الجوامع عن ابن عبّاس و أبي هريرة عن النبيّ صلى الله عليه و آله قال : إنّما سُمّيَ الخضرُ خضرا لأنّهُ صلّى على فَروَةٍ بيضاءَ فاهتَزَّت خَضراءَ . و في بعض الأخبار ـ كما فيما رواه العيّاشيّ عن بُرَيد عن أحدهما عليهما السلام ـ : الخضر و ذو القرنَين كانا عالِمَينِ و لم يكونا نَبِيَّينِ ... الحديث ، لكنّ الآيات النازلة في قصّته مع موسى لا تخلو عن ظهور في كونه نبيّا، كيف و فيها نزول الحكم عليه ؟! و يظهر من أخبار متفرّقة عن أئمّة أهل البيت عليهم السلام أنّه حيّ لم يمت بعد ، و ليس بعزيز علَى اللّه سبحانه أن يُعمِّر بعض عباده عمرا طويلاً إلى أمد بعيد ، و لا أنّ هناك برهانا عقليّا يدلّ علَى استحالة ذلك . و قد ورد في سبب ذلك في بعض الروايات من طرق العامّة أنّه ابن آدم لصلبه و نُسِئ له في أجله حتى يكذِّب الدجّال . و في بعضها أنّ آدم عليه السلام دعا له بالبقاء إلى يوم القيامة . و في عدّة روايات من طرق الفريقَين أنّه شرب من عين الحياة التي هي في الظلمات حين دخلها ذو القَرنَين في طلبها، و كان الخضر في مقدّمته ، فرُزِقَه الخضر و لم يُرزَقه ذو القَرنَين ، و هذه و أمثالها آحاد غير قطعيّة من الأخبار لا سبيل إلى تصحيحها بكتاب أو سنّة قطعيّة أو عقل . و قد كثرت القصص و الحكايات و كذا الروايات في الخضر بما لا يعوّل عليها ذو لبّ ، كرواية خصيف : أربعةٌ مِن الأنبياءِ أحياءٌ ؛ اثنانِ في السماءِ : عيسى و إدريسُ ، و اثنانِ في الأرضِ الخضرُ و إلياسُ ، فأمّا الخضرُ فإنّهُ في البحرِ ، و أمّا صاحبهُ فإنّهُ في البرِّ. و روايةُ العقيليِّ عن كعبٍ قالَ : الخضرُ على منبرٍ بينَ البحرِ الأعلى و البحرِ الأسفَلِ ، و قد اُمِرَت دوابُّ البَحرِ أن تَسمَعَ لَهُ و تُطيعَ ، و تُعرَضُ عليهِ الأرواحُ غُدوَةً و عَشيّةً . و رواية كعب الأحبار : أنّ الخضرَ بنَ عاميلَ ركِبَ في نَفَرٍ من أصحابهِ حتّى بَلغَ بَحرَ الهندِ و هُو بَحرُ الصينِ ، فقالَ لأصحابهِ : يا أصحابي أدلُوني ، فدَلّوهُ في البحرِ أيّاما و لياليَ ثُمّ صَعِدَ ، فقالوا : يا خضرُ ، ما رأيتَ ؟ فلقد أكرمَكَ اللّه ُ و حَفِظَ لكَ نفسَكَ في لُجَّةِ هذا البحرِ ، فقالَ : استَقبَلَني ملَكٌ مِن الملائكةِ فقالَ لي : أيُّها الآدميُّ الخَطّاءُ إلى أينَ ؟ و مِن أينَ ؟ فقلتُ : إنّي أرَدتُ أن أنظُرَ عُمقَ هذا البَحرِ ، فقالَ لي : كيفَ ؟ و قد أهوى رجُلٌ مِن زَمانِ داودَ عليه السلام لم يبلُغْ ثُلثَ قَعرِهِ حتّى السّاعةِ ؛ و ذلكَ مُنذُ ثلاثِ مائةِ سَنةٍ ، إلى غير ذلك من الروايات المشتملة على نوادر القصص» . [٢]

٢ ـ داستان خضر عليه السلام :

در قرآن از خضر عليه السلام جز در همين داستان سفر موسى به مجمع البحرين، در جاى ديگرى ياد نشده و از مجموع اوصاف او تنها همين را فرموده است كه : «پس، بنده اى از بندگان ما را يافتند كه از جانب خود به او رحمتى عطا كرده و از نزد خود به او دانشى آموخته بوديم». از روايات نبوى يا رواياتى كه از طريق ائمه اهل بيت عليهم السلام درباره داستان خضر آمده نيز مطالبى به دست مى آيد. مثلاً در روايت محمّد بن عماره از امام صادق عليه السلام آمده است كه خضر پيامبرى مرسل بود كه خداوند تبارك و تعالى او را به سوى قومش فرستاد و او مردم را به سوى توحيد و اقرار به انبيا و فرستادگان خدا و كتاب هاى او فراخواند و معجزه اش اين بود كه روى هر چوب خشك يا زمين بى علفى مى نشست، سبز مى شد. از اين رو، خضر ناميده شد و نام اصليش تاليا بن مالك بن عامر بن ارفخشد بن سام بن نوح است... تا آخر حديث. مؤيد اين حديث در علّت نامگذارى او به خضر، مطلبى است كه در «الدرّ المنثور» به نقل از عدّه اى از صاحبان كتب حديثى،از ابن عباس و ابو هريره از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود : خضر را بدين جهت خضر ناميدند كه بر پوستى سفيد نماز گزارد و آن پوست سبز شد. در برخى اخبار، مانند روايتى كه عياشى از بُريد از امام باقر يا امام صادق عليهما السلام نقل كرده، آمده است كه خضر و ذو القرنين دو مرد عالم بودند و پيامبر نبودند... امّا آياتى كه درباره داستان خضر با موسى نازل شده خالى از اين ظهور نيست كه وى پيامبر بوده است. چگونه مى توان گفت پيامبر نبوده، در حالى كه در آن آيات آمده كه بر او حكم نازل شده است؟ از اخبار پراكنده اى كه از ائمه اهل بيت عليهم السلام رسيده، بر مى آيد كه خضر عليه السلام زنده است و هنوز از دنيا نرفته. البته براى خداوند كارى ندارد كه بنده اى از بندگان خود را عمرى طولانى دهد و تا مدّتى طولانى زنده اش نگه دارد. برهان عقلى هم بر محال ب��دن اين امر نداريم. در برخى روايات عامّه ، علّت اين طول عمر چنين ذكر شده كه وى فرزند بلا فصل آدم است و اجلش به تأخير افتاده است تا دجّال را تكذيب كند. در بعضى ديگر آمده است كه آدم عليه السلام دعا كرد كه او تا روز قيامت زنده بماند. در تعدادى از روايات شيعه و سنّى، آمده است كه وى از [آب ]چشمه حيات كه در دل تاريكى هاست نوشيد. چه آنكه خضر عليه السلام در پيشاپيش لشكر ذو القرنين كه در طلب آب حيات بود، قرار داشت و آن، روزىِ خضر شد و روزى ذو القرنين نشد. اين روايات و امثال اين ها،رواياتى آحاد و غير قطعى هستند و از قرآن يا سنّت يقينى يا عقل، دليلى بر درستى آنها وجود ندارد. درباره خضر داستان ها و حكايت ها و همچنين روايات فراوانى وجود دارد كه هيچ خردمندى به آنها اعتماد و تكيه نمى كند. مانند روايت خصيف كه مى گويد : چهار نفر از پيامبران زنده اند : دو نفر آنان؛ يعنى عيسى و ادريس در آسمانند و دو نفر ديگر؛ يعنى خضر و الياس در روى زمين هستند. خضر در دريا به سر مى برد و الياس در خشكى. همچنين در روايت عقيلى از كعب آمده است : خضر در ميان درياى بالا و درياى پايين، روى منبرى قرار دارد و حيوانات دريايى دستور دارند كه به حرف او گوش دهند و فرمانبردارش باشند و همه روزه صبح و شام ارواح به وى عرضه مى شوند. نيز در روايت كعب الاحبار آمده است كه خضر پسر عاميل با عدّه اى از ياران خود بر كشتى نشست، تا به درياى هند؛ يعنى همان درياى چين، رسيد و به ياران خود گفت : اى ياران! مرا به سوى دريا سرازير كنيد. آنان چند شبانه روز او را به سوى دريا سرازير كردند. سپس بالا آمد. گفتند : اى خضر! چه ديدى؟ خداوند تو را كرامت فرمود و جان تو را در اين درياى ژرف حفظ كرد . خضر گفت : يكى از فرشتگان نزد من آمد و گفت : اى آدميزاده خطاكار از كجا مى آيى و به كجا مى روى؟ گفتم : مى خواهم ته اين دريا را ببينم. به من گفت : چگونه مى توانى به ته آن برسى؟ از زمان داوود عليه السلام مردى به دريا افكنده شده، ولى هنوز به يك سوم عمق آن نرسيده است با اينكه از آن زمان سيصد سال مى گذرد. و روايات ديگرى از اين قبيل كه شامل داستان ها و حكايت هاى نادر مى باشند».


[١] الكهف : ٦٥ .[٢] الميزان في تفسير القرآن : ١٣/٣٥٠ .