الگوى مصرف از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥ - چهار اسراف در كارهاى خير

لا خَيرَ فى السَّرَفِ، و لا سَرَفَ فى الخَيرِ.[١]

در اسراف، خيرى نيست و در [كارهاى‌] خير، اسراف نيست.

در روايتى ديگر از امام على عليه السلام آمده است:

الإسرافُ مَذمومٌ فى كُلِّ شَى‌ءٍ إلّا فى أفعالِ البِرِّ.[٢]

اسراف، در هر چيزى ناپسند است، مگر در كارهاى خير.

امّا بى‌ترديد، مقصود از اين روايات، اين نيست كه انسان حق دارد همه اموال خود را به بهانه نيكى كردن به ديگران ببخشد، و خود و خانواده خويش را به فقر و فلاكت بيندازد. قرآن كريم، انفاق انسان‌هاى شايسته را چنين توصيف مى‌كند:

«وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً.[٣]

و كسانى كه هرگاه انفاق مى‌كنند، نه اسراف مى‌نمايند و نه سختگيرى؛ بلكه ميان اين دو، حدّ اعتدال را رعايت مى‌كنند».

نيز در موردى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله همه اموالى را كه نزد او بود، انفاق كرد، به گونه‌اى كه ديگر نزد او چيزى نماند تا بتواند پاسخگوى نياز ديگران باشد، خداوند متعال، ايشان را از اين كار نهى فرمود.[٤]

بنا بر اين، مقصود از رواياتى كه تأكيد دارند بر اين كه در كارهاى نيك، اسراف نيست، دفع توهّم نكوهيده بودن گشاده‌دستى در كارهاى‌

[١] عوالى اللآلى: ج ١ ص ٢٩١، بحار الأنوار: ج ٧٧ ص ١٦٥ ح ٢. گفتنى است كه در بسيارى از منابع، اين سخن، به عنوان روايتْ نقل نشده است.

[٢] غرر الحكم: ح ١٩٣٨.

[٣] فرقان: آيه ٦٧.

[٤] ر. ك: ح ٩٠ و ٩١.