الگوى مصرف از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠ - ١ اسراف و تبذير

بنا بر اين، مصرف، هر چه به اين معيارها نزديك‌تر باشد، پسنديده‌تر است و هر چه دورتر باشد، نكوهيده‌تر و نارواتر. اينك انواع مصرف‌هاى ناروا و ويژگى‌هاى آنها را بيان مى‌كنيم:

١. اسراف و تبذير

اسراف در لغت، به معناى تجاوز از مرز اعتدال در هر كار است.[١] در قرآن‌[٢] و حديث نيز اين واژه در معناى لغوى آن به كار رفته است. در روايتى از امام على عليه السلام آمده است:

كُلُّ ما زادَ عَلَى الاقتِصادِ، إسرافٌ.[٣]

هر آنچه از ميانه‌روى بگذرد، زياده‌روى است.

همچنين از امام صادق عليه السلام روايت شده است:

إعلَم أنَّ لِكُلِّ شَى‌ءٍ حَدَّا، فَإنْ جاوَزَهُ كانَ سَرَفَا.[٤]

بدان كه هر چيزى، اندازه‌اى دارد كه اگر از آن بگذرد، زياده‌روى است.

امام كاظم عليه السلام در روايتى، در تبيين سپاهيان عقل و جهل، اين دو

[١] الإسراف: مجاوزة القصد( لسان العرب، ذيل واژه« سرف»)؛ السرف: تجاوز الحدّ في كلّ فعل يفعله الإنسان.( مفردات الفاظ القرآن، راغب، ذيل واژه« سرف»).

[٢] از نگاه قرآن كريم، هر كارى كه خارج از مرز اعتدال انجام شود، اسراف است و انجام دهنده آن، مسرف ناميده مى‌شود. از اين رو، قرآن، همان طور كه شخص پرخور را مسرف مى‌نامد( اعراف: آيه ٣١)، گناهكار را نيز مسرف مى‌خواند( زمر: آيه ٥٣). همچنين شخص مستبد و مستكبر را هم مسرف مى‌داند( يونس: آيه ٨٣)؛ زيرا اوّلى، در مورد جسم، دومى، در مورد جان، و سومى، در باره با جامعه، از مرز اعتدالْ خارج شده‌اند.

[٣] ر. ك: ح ١٣٦.

[٤] نزهة الناظر: ص ١٧٨ ح ٥٤.