الگوى مصرف از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥ - ٤ همدردى در تنگناهاى اقتصادى

است. اين معيار در روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله بدين گونه بيان شده است:

مَن أعطى فى غَيرِ حَقٍّ فَقَد أسرَفَ، و مَن مَنَعَ عَن حَقٍّ فَقَد قَتَّرَ.[١]

هر كه به ناحق (بى‌جا)، بخشش كند، اسراف كرده است و هر كه به حق (به جا)، خرج نكند، سختگيرى و خسّتْ ورزيده است.

بر پايه اين معيار عقلى و شرعى، همه بايدها و نبايدهاى اصلاح الگوى مصرف را مى‌توان مشخّص كرد و ترديدى نيست كه تأمين همه مراتب نياز انسان‌ها از درآمد مشروع خود، از مصاديق روشن مصرف به جا محسوب مى‌گردد.

٤. همدردى در تنگناهاى اقتصادى‌

يكى ديگر از دستورالعمل‌هاى مهم اخلاقى در اسلام، مواسات و همدردى با توده مردم در تنگناهاى اقتصادى است. شخصى به نام مُعَتِّب‌[٢]، روايت كرده كه در زمان امام صادق عليه السلام در شرايطى كه بهاى مواد غذايى، رو به افزايش بود، امام از من پرسيد: «چقدر گندم داريم؟».

گفتم: مقدارى كه ماه‌ها براى ما كافى است.

فرمود: «همه را به بازار ببَر و بفروش». گفتم: در مدينه گندم نيست!؟

فرمود: «ببر و آنها را بفروش».

پس از فروش آنها، امام عليه السلام فرمود: اكنون مانند همه مردم، برو و

[١] ر. ك: ح ١٢٥.

[٢] وى، خدمتكار امام صادق عليه السلام است.