اخلاق اطلاعاتی - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٥٥ - اقسام تجسس

نظام يا انجام وظيفۀ قانونى و شرعى تفتيش و تجسس كند، نه تنها جايز، بلكه واجب است.

مؤيد تقسيم فوق، روايتى است از امام صادق(ع) كه در آن، تجسس از لغزشهاى مؤمن به غرض فاسد رسوا كردن او مقيد شده است:

مَنْ يَتَّبِعَ عَثَراتِ أحَدٍ مِنَ الْمُؤْمِنينَ لِيَفْضَحَهُ بِذلكَ فَضَحَهُ اللّٰهُ وَلَوْ فىٖ بَيْتِهٖ. [١]

هر كس لغزشهاى مؤمنى را تجسس كند تا از اين راه او را رسوا سازد، خداى متعال او را رسوا مى‌كند، هرچند در خانه‌اش باشد.

همچنين به اعتبار ديگر، مى‌توان اقسام تجسس را مربوط به موارد آن دانست، يعنى در جايى كه مربوط به اسرار و جستجوى عيبهاى فردى اشخاص باشد و هيچ ربطى به امور اجتماعى نداشته باشد تجسس حرام و ممنوع است، بخلاف جايى كه پاى مصالح جامعه در ميان باشد و تجسس كردن، ناديده گرفتن مصلحت فرد، ولى مراعات كردن مصالح جامعه است كه در اين صورت تجسس جايز مى‌شود.

از نوع تجسس ممنوع، تجسسهايى است كه از خليفۀ دوم نقل شده است: «شبى در مدينه به تجسس مشغول بود، آواز مردى را از خانه‌اى شنيد، از ديوار بالا رفت و ديد ساقى و ساغر هر دو جمع‌اند. خطاب به صاحب منزل گفت: اى دشمن خدا! گمان كردى كه خداوند گناه تو را مى‌پوشاند؟ آن مرد گفت: اى خليفه عجله نكن؛ اگر من يك گناه كردم تو