اصول اعتقادات اهل سنت - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٤

حكم شارع، توان درك و فهم حسن و قبح افعال را دارد و برخى از افعال حسن و قبح ذاتى دارند. بنابراين شارع جز بر چيزى كه حسن دارد دستور نمى‌دهد و كار قبيح و ناپسند هم از او سر نمى‌زند پس او عادل است. «١» يك سؤال در باره عدل‌ يكى از سؤالات بسيار مهم كه از دوران خيلى قديم همواره مطرح بوده، اين است كه اگر خدا عادل است و كارهاى ناشايست انجام نمى‌دهد پس چگونه اين همه شرور و تبعيض‌ها، مرگها و كمبودها در نظام جهان مشاهده مى‌شود؛ چرا يكى زشت و ديگرى زيبا، يكى سالم و ديگرى مريض، يكى شيطان و ديگرى فرشته و ... مى‌باشد؟ قاضى عبدالجبار در اين باره چنين مى‌نويسد: «مقصود از نيكى‌ها و زشتيها و يا به عبارت ديگر معيار در نيك و زشت بودن افعال جنبه ظاهرى آنها نيست كه ما ببينيم و مشاهده كنيم بلكه حكمت و مصلحتى است كه در افعال و اشياء وجود دارد و جز خداوند، كسى به آنها آگاهى ندارد. «٢» چنانكه در قرآن اشاره فرموده است: «عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى انْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ» «٣» چه بسا چيزى را دوست نداشته باشيد در حالى كه براى شما خوب است و چه بسا چيزى را دوست داشته باشيد در حالى كه براى شما بد است. البته اين مسأله بيش از اين نياز به تفصيل دارد كه بخشى از آن مربوط مى‌شود به افعال و سرنوشت انسان كه در بحث آينده خواهد آمد و بخشى ديگر آن مربوط مى‌شود به مباحث فلسفى كه متكلمان اهل سنت كمتر به اين بحث پرداخته اند و شايد ريشه آن، اعتقادى باشد كه در مسأله عدل بيان شد. افعال انسان‌ از مسائل بسيار مشكل و پر جنجال كه در بين مسلمانان از زمانهاى گذشته مطرح بوده و شايد از نخستين مسائل كلامى و اعتقادى باشد كه افكار علما و دانشمندان اسلامى را