اصول اعتقادات اهل سنت - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٨
فلاسفه اراده را علم به نظام اكمل مىدانند. «١»
٧- قديم: يكى از صفات خداوند، قديم است؛ يعنى چيزى كه سابقه نيستى ندارد. و وجود دهندهاى لازم ندارد در مقابل «حادث» كه نبوده و پس از آن پديد آمده است. در قرآن فرموده است:
«هُوَ اْلَاوَّلُ وَاْلاخِرُ» «٢»
او نخستين و آخرين است
٨- كلام: يكى از اوصاف خداوند متعال كلام است كه در مفهوم آن بين علماى اسلامى اختلاف است. اشاعره مىگويند:
«كلام امرى است نفسانى كه از مقوله لفظ و حروف نيست بلكه حروف حاكى و تعبير كننده آن كلام نفسانى است».
معتزله گفتهاند:
«كلام جز حروف و صدا، چيزى نيست و لذا كلام را حادث مىدانند نه قديم و ازلى و بدين جهت به اعتقاد آنان كلام از صفات فعل است نه ذات».
همچنين مىگويند:
«كلام نفسانى امرى است غير معقول كه راهى براى رسيدن به آن وجود ندارد.» «٣»
عبدالرحمان جامى در باره كلام بارى تعالى چنين مىنويسد:
«كلام خداوند چيزى جز اضائه مكنونات علمش نسبت به كسى كه مىخواهد تكريمش كند، نيست و آن گاه كه اسرار الهى از مكنونات علمش بر قلب كسى تجلى و افاضه كند، گفته مىشود خدا متكلم است». «٤»
طبق اين بيان كلام، تجلّى و افاضه حقايق است.
* ديدگاه شيعه در صفات ثبوتىاز جمله صفت قدرت، علم، حيات، سميع و بصير و قديم همان است كه درمتن بيان شده است. امّا در باره اراده خداوند، چون اراده او مثل ما نيست كه قبل از عمل تصميم بگيرد سپس انجام