اصول اعتقادات اهل سنت - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٨

استدلال معتزله بر توحيد صفات‌ اگر صفات را جداى از ذات بدانيم از توحيد دور شده و به تعدد چند قديم قايل شده‌ايم و اعتقاد و باور داشتن به صفات قديم، موجب شرك است. اگر گفته شود صفات قديم نيستند بلكه حادث هستند، به مشكل ديگرى گرفتار خواهيم شد كه ذات خدا را محلّ حوادث دانسته ايم در حالى كه بارى تعالى از پذيرش حوادث پاك و منزه است. معتزله به اشاعره ايراد گرفته اندكه سخن شما مانند سخن مسيحيان است كه با اعتقاد به سه قديم كافر گشتند و شما با اثبات هشت قديم بلكه بيشتر مبتلا به شرك شديد. «١» استدلال اشاعره‌ اشاعره نيز براى اثبات عقيده خويش چنين استدلال كرده‌اند كه آنچه محال مى‌باشد، تعدد چند ذات و چند صفت قديم است. در صورتى كه اگر يك ذات و چند صفت قديم وجود داشته باشد هيچگونه محالى لازم نمى‌آيد: زيرا صفات بوسيله ذات، واجب و بى نياز مى‌گردند و خودشان بطور مستقل واجب الوجود نيستند. بنابراين صفات به خودى خود ممكن هستند و اشكالى ندارد كه يك موجود در عين اينكه ممكن است، قديم هم باشد؛ زيرا صفات قائم بذات هستند و آن ذات قديم است و صفات خداوند از ذات جدانيست، علاوه بر اين صفات خدانه عين ذات است (آنگونه كه معتزله مى‌گويند) و نه غير ذات آنطوركه كرّاميّه «٢» معتقدند. بنابراين با قديم بودن صفات، كثرت قديم لازم نمى‌آيد؛ زيرا كثرت قدما و تعدد آنها متوقف بر مغايرت صفات با ذات است. «٣» * ديدگاه شيعه در توحيد صفات: ديدگاه شيعه در توحيد صفات، همان است كه امام رضا (عليه السلام) به حسين بن خالد، فرمود: «لَمْ يَزَلِ اللَّهُ سُبْحانَهُ عَليماً قادِراً حَيّاً قَديماً، سَمعياً بَصيراً، قُلْتُ يَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ‌انَّ قَوْماً يَقُولُونَ انَّهُ عالِمٌ بِعِلْمٍ وَ قادِرٌ بِقُدْرَةٍ وَ حَىٌّ بِحَياةٍ وَ قَديمٌ بِقِدَمٍ وَ سَميعٌ بِسَمْعٍ‌