اصول اعتقادات اهل سنت - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٣

رمضان و ديگر دستورها و نواهى شرع در باره عبادات. بدين جهت معتزله مى‌گويند، چون عقل بطور استقلال توان درك نيكى‌ها و زشتيهاى برخى از افعال را دارد، جايز است كه بگوييم خداوند كار زشت و قبيح انجام نمى‌دهد. لذا معتزله به عدليه معروف شده‌اند. اشاعره بر خلاف ديدگاه معتزله معتقد است كه عقل نمى‌تواند بطور مستقل نيكى و زشتى اعمال و افعال را درك كند، به اين معنى كه عقل نمى‌تواند در باره خوبى و يا بدى كارى، حكم كند؛ زيرا افعال به خودى خود نه نيك است و نه زشت، بلكه او امر يا نواهى خدا به كارها و افعال، نيكى و بدى مى‌بخشد و از طرفى اراده خداوند مطلق است بگونه اى كه به چيزى مقيد نيست آنطور كه اراده انسان مقيّد مى‌باشد. طبق اين ديدگاه هركارى كه خدا انجام دهد عدل است نه اينكه بشر معيار عدل خدا باشد. «١» نظر ديگرى در برابر آن دو ديدگاه وجود دارد كه مى‌گويد: اشياء حسن و قبح ذاتى دارند و عقل توان درك نيكى ها و زشتى ها را بطور مستقل دارد (بر خلاف اشاعره) و بر اين اساس خداوند به امور زشت دستور نمى‌دهد و از امور نيك جلوگيرى نمى‌كند وليكن تكليف و حكم شرع، بر حكم عقل و درك آن باز نمى‌شود بلكه تكليف و ثواب فقط از جانب شرع امكان دارد؛ بر خلاف معتزله كه مى‌گويند تكليف و ثواب از ناحيه حكم عقل نيز امكان دارد. بنابراين درك عقل محدود به احكام شرع مقدس نيست بلكه جداى از آن نيز مى‌تواند نيكى‌هاو زشتيها را درك نمايد. پس جايز است بگوييم خداوند عادل است نه ظالم. «٢» اين نظر ابومنصور ماتريدى است كه حدّ وسط و اعتدال آن دو نظر سابق است و به امام ابوحنيفه نسبت داده شده است. * ديدگاه شيعه: دانشمندان كلام و عقايد شيعه بر اين عقيده‌اند كه عقل انسان بطور مستقل و با قطع نظر از