اصول اعتقادات اهل سنت - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٤

افراد كافر و لجوج نيز براى هميشه در آتش گرفتار هستند. مسأله ديگر آن است كه آيا مسلمانى كه مرتكب گناه كبيره شده، در آتش مخلّد خواهد بود يا نجات مى‌يابد؟ سعد الدين تفتازانى مى‌نويسد: «معتزله معتقدند كه اگر كسى گناه كبيره‌اى مرتكب شود و بدون توبه بميرد، در آتش مخلّد است. اما از ديدگاه ما آنان هر چند مدتى در آتش مى‌مانند [امّا] در نهايت نجات مى‌يابند زيرا نصوصى داريم كه دلالت دارد بر اين كه جايگاه مؤمنان بهشت است.» «١» ل- احباط كسى كه پس از كفر و شرك به خدا ايمان آورد، بهشتى خواهد بود و برعكس اگر كسى پس از ايمان و عمل شايسته به كفر و شرك رو آورد دوزخى مى‌شود. اين مطلب قطعى و مورد اتفاق است؛ اما اگر فرد با ايمانى هم گناه كند و هم طاعت به جا آورد، آيا اين شخص اهل بهشت خواهد بود؟ معتزله گويند: اين گونه افراد اگر پيش از توبه از دنيا بروند، اهل دوزخند؛ زيرا طاعات و عبادات به وسيله گناهان از بين مى‌رود و به عبارت ديگر گناهان طاعات را حبط و نابود مى‌كنند؛ حتى گفته‌اند كه يك گناه كبيره جميع ثوابها را از بين مى‌برد هرچند تمام عمرش عبادت كرده باشد. تفتازانى گويد: اين ديدگاه را ما نمى‌پذيريم و حبط اعمال خوب توسط گناهان را تمام نمى‌دانيم بلكه اين اشخاص (كه عمل خوب و بد كرده‌اند) به مقتضاى آيه «انَّ اللَّهَ لايُضيعُ اجْرَ الْمُحْسِنينَ» «٢» استحقاق ثواب را دارند و در نهايت بهشت نصيب آنان خواهد شد؛ هر چند پس از ورود موقت در آتش باشد و عقل نيز احباط اعمال را شايسته نمى‌بيند؛ زيرا بر خداى حكيم بطلان ثواب اعمال و ايمان انسان روانيست. همچنان كه اگر فردى صد سال براى مولايى خدمت كند سپس در اثر مخالفتى از درگاه مولا طرد شود و مولا به تمام وعده‌هايى‌