خروج پرتغاليها و قطع سلطه آنان، در پى مبارزات ضداستعمارى «١» و عواملى چون قدرت يا فتن تركان عثمانى در خليج فارس، ظلم بى حدّ پرتغاليها، تغيير و انتقال حاكميت در پرتغال، رقيبان جديد به منطقه و قدرت يافتن دولت مركزى ايران، «٢» امكان پذير شد، بحرين در سال ١٦٠٢ (م) آزاد شد و در بين سالهاى ١٦١٩ تا ١٦٢٠ رأس الخيمه و جزيره قشم به كنترل ايران در آمد.
ب- حضور هلنديها در خليج فارس‌ ساير دولتهاى اروپايى بعداز پايان سلطه پرتغاليها از خليج فارس، به رقابت با يكديگر پرداختند. دولت هلند يكى از دولتهايى بود كه در اين دوره، به دنب نقاط استراتژيك جهان ٩٣ ه. فلات قاره ص : ٩٣ ال گسترش نفوذ خويش برآمد.
ورود هلنديها به خليج فارس در سال ١٦٠٧ صورت گرفت. رقابت بين هلند و انگلستان به دنبال تأسيس تجارتخانه هلنديها در بندرعبّاس در سال ١٦٢٥ شدّت گرفت.
هلنديها بزودى برترى پيداكرده و با مرگ شاه عبّاس اوّل، اين برترى گسترش يافت، زيرا ادامه قراردادن ايران و انگلستان منوط به امضاى شاه جديد (شاه صفى) بود، در حالى كه هلنديها توانسته بودند امتيازات خود را حفظ كنند.
هلنديها بعدا زمدّتى از اين برترى خود سوء استفاده كردند، دولت ايران نيز، در مقابل، معافيت گمركى واردات و صادرات هلنديها را لغو كرد كه موجب اعتراض هلنديها و در نتيجه، حمله آنها به جزيره قشم در سال ١٦٤٥ شد. هلنديها حتى براى جلوگيرى از تجارت انگليسيها، چند كشتى به جزيره هرمز و بندر عبّاس فرستادند.
سرانجام، شاه عبّاس دوم مجبور به صلح شد و هلنديها براساس قراردادى، اجازه خريد ابريشم در هر نقطه ايران و ورود كالاهاى خود (بودن پرداخت حقوق گمركى) را به‌