عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج5) - منصورنژاد، محمد؛ شيخيان، على - الصفحة ٤٢ - ٢ دفاع از دستاوردهاى انقلاب اسلامى

يكى‌از مسائل مهمّى كه اغلب تحليل‌گران انقلاب اسلامى ايران را به خود جلب كرده و ناظرين خارجى را به حيرت انداخته بود، اين واقعيّت بود كه چگونه در اين انقلاب به ناگهان تمامى مردم تقريباً همزمان و هماهنگ سر برداشته و قيام كردند و همصدا خواستار تحول و تغيير اساسى يعنى سقوط رژيم شاه و برقرارى حكومت اسلامى شدند. . . . آنچه شدت و عمق انقلاب درايران را مشخص مى‌كند دو عامل بود: يكى ارادۀ جمعى مردم‌كه ازنظر سياسى شكل گرفته و مورد ترديد هيچ‌كس حتى دشمنان و شاه هم نبود و ديگرى خواست و ارادۀ آن‌ها در تغيير اساسى و بنيادين در نظام سياسى - اجتماعى و ارزش‌هاى حاكم بر جامعه بود. [١]

انديشمندان خارجى نيز در تحليل انقلاب اسلامى، وحدت توده‌ها را مفروض گرفته‌اند؛ گرچه هريك تحليل خاص خود را دارند. براى مثال «فِرِد هاليدى» در كتاب «تكوين دومين جنگ سرد» مى‌نويسد:

انقلاب ايران يك استثنا به شمار مى‌رفت. انقلاب در فضاى اجتماعى كاملاً متفاوت صورت گرفت. . . تازگى انقلاب ايران به اساس معمّايى و متناقض آن مربوط است. از يك طرف رهبر و ايدئولوژى انقلاب مدرن نبودند. . . از طرف ديگر فضاى اجتماعى كه انقلاب در آن اتفاق افتاده و شيوه پيروزى آن چنان مدرن بود كه با بسيارى از انقلاب‌هاى ديگر قابل سنجش است. . . ابزار مبارزه آن يعنى تظاهرات گسترده توده‌اى و اعتصاب‌هاى عمومى سياسى معمولاً خاص كشمكش‌هاى درونى جوامع پيشرفته سرمايه‌دارى هستند. [٢]